Wednesday, April 12, 2006
Saturday, April 08, 2006
ÆÉÏÑÉÓ äÊí ÊíÝí
Tv
art-prog@ kurdistantv.net
kurdtv@irib.ir
palkstv@hotmail.com
puk.swed@chello.se
raw_rayal@ hotmail.com
ÆÉÏÑÉÓ äÊí ÑÄÐäÇãÉí ÎæíóäÏßÇÑí
xwendkar
emakurdin@maktiib.com,aramsuz1@yahoo.com
gorran99@maktoob.com www.gorran.5u.com
kranewa@hotmail.com
zanko-ra@yahoo.com,faraydwn78@hotmail.com
satt2004@hotmail.com,stanp@hotmail.com
ssolidarity2004@yahoo.com
warchrkhan@maktoob.com
liberal_education@yahoo.com
xwendnisardam ndnisardam@yahoo.com
ÆÉÏÑÉÓ äÊí ãßÊÈÉ ÆÉáÉßÊÑæäí
www.book.com
ÇáÈÓÊÇä ááßÊÈ http://www.bustanbooks.com/
ÈæÇÈÉ ÇáÚÑÈ ááÚáæã ÇáÇÌÊãÇÚíÉ http://assr.org/#ar
ÏÇÑ ÇáßÊÈ ÇáÈáÇÛ http://www.balagh.com/matboat/doros/3/oo0me8l7.htm
ÇáãßÊÈÉ ÇáÇáßÊÑæäíÉ ÇáãÌÇäíÉ http://www.dirasat.4t.com/
ÇáãßÊÈÉ ÇáÇáßÊÑæäíÉ ÇáãÌÇäíÉ http://www.fiseb.com/
ÇáãßÊÈÉ ÇáÇáßÊÑæäíÉ ÇáãÌÇäíÉ http://www.fiseb.com/
ãßÊÈÉ ÇáãÔÇÛÈ ÇáÇáßÊÑæäíÉ http://www.absba.info/
ãäÊÏí ÇáÚÑÈ ÇáßÊÈ ÇáÇáßÊÑæäíÉ http://www.arabsf.com/vb/forumdisplay.php?f=31
ÆÉÏÑÉÓ äÊí ÆÇÝÑÉÊÇä
Afratan
zhyanawa yaketizhnan@ hotmail.com zhya@yahoo nawa.com www.puk.org
rasan1@hotmail.com
ÆÉÏÑÉÓ äÊí ÚÉÑÈí
http://www.khabat.org/
http://ifsr.net/index_Kurdish.htm
alam info@alalam.ir
almajd www.almajdtv.net
Amedi http://www.kalaamediye.net>
Bokan http://home.wanadoo.nl/k.e/index2.htm>
Bzwtnawa http://www.imk-news.org/>
Computer http://www.computercity.ws/cck/ info@computercity.ws
Computer http://www.kurdpc.com/
Computer http://www.kurdsite.netfirms.com
Computer http://www.maxcenter.8m.com
Computer www.bisnas.com
duhok http://www.duhok.net/>
goktapa http://www.goktapa.d2u.info/>
Google Arabic http://www.google.com/intl/a/
Google http://www.google.com/
halabja http://www.halabjay.myweb.nl/More%20Halabja.htm>
halabja http://kabel.netvisit.nl/~mirza01> 1
Honar http://www.adnankerim.webbsida.com/>
Honar http://www.darwish.webbsida.com/>
Honar http://www.geocities.com/jam_sheikhol/index.html>
Honar http://www.kamkars.net/Main.html>
Honar http://www.kurdfilmfestival.com/>
Honar http://www.kurdishmusic.t2u.com/>
Honar http://www.musicbaban.de/>
Honar http://www.musicbaban.de/SLEMANY/Yakam.html>
hsk http://www.ksdp.net>
http://geocities.com/ramyari/>
http://hem.passagen.se/kcp2/index.html>
http://home.swipnet.se/~w-88039/>
http://members.lycos.co.uk/kurdisite/vb/>
http://pages.sprint.ca/pankurd/pankurd.html>
http://www.66c.com/
http://www.araspublisher.com/Index.htm>
http://www.chak.info/kurdish/kurdish.html>
http://www.computercity.ws/cck/>
http://www.computercity.ws/cck/> Coputer City
http://www.geocities.com/baawer2001/kurdi/index.html>
http://www.heartsactions.com/ ÇÚãÇá ÇáÞáæÈæÇáÓáæß æÇáÇÎáÇÞ
http://www.hevgirtin.com>
http://www.islamic-group.org/>
http://www.ite.mh.se/~abdsu97/ikl/index.html>
http://www.ksc-kcf.org/>
http://www.kurditgroup.org/index.php>
http://www.kurdiu.org/>
http://www.kurdpc.com/kurdpc/index.php>
http://www.m1000.com/
http://www.m-a-m.cc>
http://www.pdk-iran.org/>
http://www.pk-dk.org>
http://www.puk.org/>
http://www.r-kurdistan.com/>
http://www.ruk2691.org
http://www.salun.org/>
http://www.sardam.info/Zanst/main.htm>
http://www.univsul.com/>
http://www.zahmatkishan.dk/>
info@kurdsat.net
Islamic www.alsunnah.org
Islamic www.amrkhaled.net
Islamic www.islamicnedicine.org
Islamic www.islamtoday
Islamic www.radadi.com
Islamic www.alhoodhood.com
Islamic www.islamicmedaicine.org
Islamic www.islamweb.net
Khabat http://www.khabat.org/
kirkuk http://www.kirkuk.dk/>
kirkuk http://www.geocities.com/mykirkuk/index.htm>
kurdsat http://www.kurdsat.com/
mahabad http://mahabad.20m.com/>
Maktaba http://www.google.com/search?hl=ar&lr=&q=related:www.fiseb.com/fiseb/index.php%3Fcid%3D62>[ ãÒíÏ ãä ÇáäÊÇÆÌ ãä www.fiseb.com ]
Maktaba http://www.google.com/url?sa=U&start=10&q=http://www.fiseb.com/fiseb/index.php%3Fcid%3D62&e=747>Maktaba www.fiseb.com/fiseb/index.php?cid=62 - 58k - äÓÎÉ ãÎÈÃÉ
news@kurdistantv.net t kurdistantv.ne art-prog@
Part
pdk http://www.kdp.pp.se/>
pkk http://www.pkk.org/>
rania http://rania.findhere.org/>
RUK
saghez http://www.geocities.com/saghez-kurdistan>
sahar kurdtv@irib.ir sahartv@irib.ir
sanandaj http://www.sanandaj.com/>
sharazur http://www.sharazur.8m.com>
Shwen
swaratoka http://www.welcome.to/swaratoka>
Tarawa www.answers.com
Tarawa www.badelfish.altauista.com
Tarawa www.junezg.com
Tarawa www.jux2.com
Tarawa www.tarjim.com.sa
Tarawa www.turjuman.com
Tarawa www.almisbar.com
WWW.AL-SUNNAH.COM
www.camera.t.ksmrhtm
www.fiseb.com/fiseb/index.php - 101k - äÓÎÉ ãÎÈÃÉ - ÕÝÍÇÊ ÔÈíåÉ
www.islam.ws
www.ned.org
www.roshnbiri.org
www.un.org
Yahoo http://www.yahoo.com/
Yahoo mail http://mail.yahoo.com/?.intl=us
Zanko
zawita http://www.welcome.to/zawita>
zaxo http://www.zaxo.net>
ÈÛÏÇÏ www.univofbaghdad.com baguniv@warkaa.net info@univofbaghdad.com unmocha@yahoo.com ÌÇãÚÉ ÇáãæÕá ÌÇãÚÉ ÇáÈÕÑÉ basrahuniv123@yahoo.com basrauniv123@yahoo.com ÇáÌÇãÚÉ ÇáãÓÊäÕÑíÉ must_unvi_admn@yahoo.com - technology-university@yahoo.com ÇáÌÇãÚÉ ÇáÊßäæáæÌíÉ ÌÇãÚÉ ÇáßæÝÉ
ÏÑÇÓÇÊ ãÚÇÕÑÉ Ýí Úáã ÇáÇÌÊãÇÚ http://www.dirasat.4t.com/
ÚäæÇä ÇáãæÞÚ ÌÇãÚÉ kufauniv@yahoo.com babilcom@yahoo.com ÌÇãÚÉ ÈÇÈá anbar_university@yahoo.com ÌÇãÚÉ ÇáÇäÈÇÑ tikrituniversity@hotmail.com ÌÇãÚÉ ÊßÑíÊ al-qadisiyauniv@yahoo.com ÌÇãÚÉ ÇáÞÇÏÓíÉ kerbalauniversity@hotmail.com ÌÇãÚÉ ßÑÈáÇÁ wasituniversity@yahoo.com ÌÇãÚÉ æÇÓØ university-ofthiqar@yahoo.com ÌÇãÚÉ Ðí ÞÇÑ diyala-university25@hotmail.com ÌÇãÚÉ ÏíÇáì kirkukuniv@yahoo.com ÌÇãÚÉ ßÑßæß k_a_joudi@hotmail.com ÌÇãÚÉ ÇáäåÑíä islamicuniversitybag@yahoo.com ÇáÌÇãÚÉ ÇáÇÓáÇãíÉ www.univsul.com szanco@aol.com ÌÇãÚÉ ÇáÓáíãÇäíÉ salahhaw@krg.org ÌÇãÚÉ ÕáÇÍ ÇáÏíä www.uni-dohuk.net unidohuk@aol.com ÌÇãÚÉ Ïåæß ÚäæÇä ÇáãæÞÚ ÇáÈÑíÏ ÇáÇáßÊÑæäí ÇáåíÆÇÊ tragboardmed@yahoo.com ÇáåíÆÉ ÇáÚÑÇÞíÉ ááÇÎÊÕÇÕÇÊ ÇáØÈíÉ I-C-C-I-1@hotmail.com ÇáåíÆÉ ÇáÚÑÇÞíÉ ááÍÇÓÈÇÊ æÇáãÚáæãÇÊíÉ founaion-techedu@yahoo.com åíÆÉ ÇáÊÚáíã ÇáÊÞäí ÚäæÇä ÇáãæÞÚ ÇáÈÑíÏ ÇáÇáßÊÑæäí ÇáãÑÇßÒ cancer@uruklink.net ÈÍæË ÇáÓÑØÇä m.domaindlx.com/psychocenter psychocenter@hotmail.com ÇáÈÍæË ÇáäÝÓíÉ
ÞäÇÉ ÇáãÌÏ www.rased.ws
ÇáãßÊÈÉ ÇáÇáßÊÑæäíÉ ÇáãÌÇäíÉ : Ãæá ...
Tv
art-prog@ kurdistantv.net
kurdtv@irib.ir
palkstv@hotmail.com
puk.swed@chello.se
raw_rayal@ hotmail.com
ÆÉÏÑÉÓ äÊí ÑÄÐäÇãÉí ÎæíóäÏßÇÑí
xwendkar
emakurdin@maktiib.com,aramsuz1@yahoo.com
gorran99@maktoob.com www.gorran.5u.com
kranewa@hotmail.com
zanko-ra@yahoo.com,faraydwn78@hotmail.com
satt2004@hotmail.com,stanp@hotmail.com
ssolidarity2004@yahoo.com
warchrkhan@maktoob.com
liberal_education@yahoo.com
xwendnisardam ndnisardam@yahoo.com
ÆÉÏÑÉÓ äÊí ãßÊÈÉ ÆÉáÉßÊÑæäí
www.book.com
ÇáÈÓÊÇä ááßÊÈ http://www.bustanbooks.com/
ÈæÇÈÉ ÇáÚÑÈ ááÚáæã ÇáÇÌÊãÇÚíÉ http://assr.org/#ar
ÏÇÑ ÇáßÊÈ ÇáÈáÇÛ http://www.balagh.com/matboat/doros/3/oo0me8l7.htm
ÇáãßÊÈÉ ÇáÇáßÊÑæäíÉ ÇáãÌÇäíÉ http://www.dirasat.4t.com/
ÇáãßÊÈÉ ÇáÇáßÊÑæäíÉ ÇáãÌÇäíÉ http://www.fiseb.com/
ÇáãßÊÈÉ ÇáÇáßÊÑæäíÉ ÇáãÌÇäíÉ http://www.fiseb.com/
ãßÊÈÉ ÇáãÔÇÛÈ ÇáÇáßÊÑæäíÉ http://www.absba.info/
ãäÊÏí ÇáÚÑÈ ÇáßÊÈ ÇáÇáßÊÑæäíÉ http://www.arabsf.com/vb/forumdisplay.php?f=31
ÆÉÏÑÉÓ äÊí ÆÇÝÑÉÊÇä
Afratan
zhyanawa yaketizhnan@ hotmail.com zhya@yahoo nawa.com www.puk.org
rasan1@hotmail.com
ÆÉÏÑÉÓ äÊí ÚÉÑÈí
http://www.khabat.org/
http://ifsr.net/index_Kurdish.htm
alam info@alalam.ir
almajd www.almajdtv.net
Amedi http://www.kalaamediye.net>
Bokan http://home.wanadoo.nl/k.e/index2.htm>
Bzwtnawa http://www.imk-news.org/>
Computer http://www.computercity.ws/cck/ info@computercity.ws
Computer http://www.kurdpc.com/
Computer http://www.kurdsite.netfirms.com
Computer http://www.maxcenter.8m.com
Computer www.bisnas.com
duhok http://www.duhok.net/>
goktapa http://www.goktapa.d2u.info/>
Google Arabic http://www.google.com/intl/a/
Google http://www.google.com/
halabja http://www.halabjay.myweb.nl/More%20Halabja.htm>
halabja http://kabel.netvisit.nl/~mirza01> 1
Honar http://www.adnankerim.webbsida.com/>
Honar http://www.darwish.webbsida.com/>
Honar http://www.geocities.com/jam_sheikhol/index.html>
Honar http://www.kamkars.net/Main.html>
Honar http://www.kurdfilmfestival.com/>
Honar http://www.kurdishmusic.t2u.com/>
Honar http://www.musicbaban.de/>
Honar http://www.musicbaban.de/SLEMANY/Yakam.html>
hsk http://www.ksdp.net>
http://geocities.com/ramyari/>
http://hem.passagen.se/kcp2/index.html>
http://home.swipnet.se/~w-88039/>
http://members.lycos.co.uk/kurdisite/vb/>
http://pages.sprint.ca/pankurd/pankurd.html>
http://www.66c.com/
http://www.araspublisher.com/Index.htm>
http://www.chak.info/kurdish/kurdish.html>
http://www.computercity.ws/cck/>
http://www.computercity.ws/cck/> Coputer City
http://www.geocities.com/baawer2001/kurdi/index.html>
http://www.heartsactions.com/ ÇÚãÇá ÇáÞáæÈæÇáÓáæß æÇáÇÎáÇÞ
http://www.hevgirtin.com>
http://www.islamic-group.org/>
http://www.ite.mh.se/~abdsu97/ikl/index.html>
http://www.ksc-kcf.org/>
http://www.kurditgroup.org/index.php>
http://www.kurdiu.org/>
http://www.kurdpc.com/kurdpc/index.php>
http://www.m1000.com/
http://www.m-a-m.cc>
http://www.pdk-iran.org/>
http://www.pk-dk.org>
http://www.puk.org/>
http://www.r-kurdistan.com/>
http://www.ruk2691.org
http://www.salun.org/>
http://www.sardam.info/Zanst/main.htm>
http://www.univsul.com/>
http://www.zahmatkishan.dk/>
info@kurdsat.net
Islamic www.alsunnah.org
Islamic www.amrkhaled.net
Islamic www.islamicnedicine.org
Islamic www.islamtoday
Islamic www.radadi.com
Islamic www.alhoodhood.com
Islamic www.islamicmedaicine.org
Islamic www.islamweb.net
Khabat http://www.khabat.org/
kirkuk http://www.kirkuk.dk/>
kirkuk http://www.geocities.com/mykirkuk/index.htm>
kurdsat http://www.kurdsat.com/
mahabad http://mahabad.20m.com/>
Maktaba http://www.google.com/search?hl=ar&lr=&q=related:www.fiseb.com/fiseb/index.php%3Fcid%3D62>[ ãÒíÏ ãä ÇáäÊÇÆÌ ãä www.fiseb.com
Maktaba http://www.google.com/url?sa=U&start=10&q=http://www.fiseb.com/fiseb/index.php%3Fcid%3D62&e=747>Maktaba www.fiseb.com/fiseb/index.php?cid=62 - 58k - äÓÎÉ ãÎÈÃÉ
news@kurdistantv.net t kurdistantv.ne art-prog@
Part
pdk http://www.kdp.pp.se/>
pkk http://www.pkk.org/>
rania http://rania.findhere.org/>
RUK
saghez http://www.geocities.com/saghez-kurdistan>
sahar kurdtv@irib.ir sahartv@irib.ir
sanandaj http://www.sanandaj.com/>
sharazur http://www.sharazur.8m.com>
Shwen
swaratoka http://www.welcome.to/swaratoka>
Tarawa www.answers.com
Tarawa www.badelfish.altauista.com
Tarawa www.junezg.com
Tarawa www.jux2.com
Tarawa www.tarjim.com.sa
Tarawa www.turjuman.com
Tarawa www.almisbar.com
WWW.AL-SUNNAH.COM
www.camera.t.ksmrhtm
www.fiseb.com/fiseb/index.php - 101k - äÓÎÉ ãÎÈÃÉ
www.islam.ws
www.ned.org
www.roshnbiri.org
www.un.org
Yahoo http://www.yahoo.com/
Yahoo mail http://mail.yahoo.com/?.intl=us
Zanko
zawita http://www.welcome.to/zawita>
zaxo http://www.zaxo.net>
ÈÛÏÇÏ www.univofbaghdad.com baguniv@warkaa.net info@univofbaghdad.com unmocha@yahoo.com ÌÇãÚÉ ÇáãæÕá ÌÇãÚÉ ÇáÈÕÑÉ basrahuniv123@yahoo.com basrauniv123@yahoo.com ÇáÌÇãÚÉ ÇáãÓÊäÕÑíÉ must_unvi_admn@yahoo.com - technology-university@yahoo.com ÇáÌÇãÚÉ ÇáÊßäæáæÌíÉ ÌÇãÚÉ ÇáßæÝÉ
ÏÑÇÓÇÊ ãÚÇÕÑÉ Ýí Úáã ÇáÇÌÊãÇÚ http://www.dirasat.4t.com/
ÚäæÇä ÇáãæÞÚ ÌÇãÚÉ kufauniv@yahoo.com babilcom@yahoo.com ÌÇãÚÉ ÈÇÈá anbar_university@yahoo.com ÌÇãÚÉ ÇáÇäÈÇÑ tikrituniversity@hotmail.com ÌÇãÚÉ ÊßÑíÊ al-qadisiyauniv@yahoo.com ÌÇãÚÉ ÇáÞÇÏÓíÉ kerbalauniversity@hotmail.com ÌÇãÚÉ ßÑÈáÇÁ wasituniversity@yahoo.com ÌÇãÚÉ æÇÓØ university-ofthiqar@yahoo.com ÌÇãÚÉ Ðí ÞÇÑ diyala-university25@hotmail.com ÌÇãÚÉ ÏíÇáì kirkukuniv@yahoo.com ÌÇãÚÉ ßÑßæß k_a_joudi@hotmail.com ÌÇãÚÉ ÇáäåÑíä islamicuniversitybag@yahoo.com ÇáÌÇãÚÉ ÇáÇÓáÇãíÉ www.univsul.com szanco@aol.com ÌÇãÚÉ ÇáÓáíãÇäíÉ salahhaw@krg.org ÌÇãÚÉ ÕáÇÍ ÇáÏíä www.uni-dohuk.net unidohuk@aol.com ÌÇãÚÉ Ïåæß ÚäæÇä ÇáãæÞÚ ÇáÈÑíÏ ÇáÇáßÊÑæäí ÇáåíÆÇÊ tragboardmed@yahoo.com ÇáåíÆÉ ÇáÚÑÇÞíÉ ááÇÎÊÕÇÕÇÊ ÇáØÈíÉ I-C-C-I-1@hotmail.com ÇáåíÆÉ ÇáÚÑÇÞíÉ ááÍÇÓÈÇÊ æÇáãÚáæãÇÊíÉ founaion-techedu@yahoo.com åíÆÉ ÇáÊÚáíã ÇáÊÞäí ÚäæÇä ÇáãæÞÚ ÇáÈÑíÏ ÇáÇáßÊÑæäí ÇáãÑÇßÒ cancer@uruklink.net ÈÍæË ÇáÓÑØÇä m.domaindlx.com/psychocenter psychocenter@hotmail.com ÇáÈÍæË ÇáäÝÓíÉ
ÞäÇÉ ÇáãÌÏ www.rased.ws
ÇáãßÊÈÉ ÇáÇáßÊÑæäíÉ ÇáãÌÇäíÉ : Ãæá ...
Monday, April 03, 2006
ثلاني كؤمةلآيةتي
ثلاندانان:
بةرنامةء رِةفتاريَكي زانستيء سيستةميء هةمةئاهةنطة لةسةر بناغةي ناسينء تويَذينةوةي زانستي دامةزراوة، كة ئامرازء طؤرِاوو سةرضاوةكان بةكارديَنيَت بؤ طةيشتن بة ئامانجيَكي دياريكراو (طؤرِين بةرةو باشتر) لة كاتء ماوةيةكي دياريكراودا.
يان: ثييادةكردنيَكي رِاستةوخؤي ضةمكي بيركردنةوةي زانستيية هةمةئاهةنطة بة مةبةستي ضارةسةركردني كيَشةكانء بةديهيَنانتي ئامانجةكان.
ثلاني كؤمةلآيةتي:
كاريَكي زانستيي، ئةطةرء طؤرِاوو سةرضاوةكان بةكارديَنيَت بؤ ثةرةثيَداني كؤمةلآيةتي، باشكردني بوارةكاني ماديي، مةعنةوةي لة هةموو بوارةكاندا.
ضةمكي طةشةثيَدان:
بريتيية لة طؤرِان لة رِوخسارء ديوي دةرةوةي دياردةكان كة طؤرِانيَكي رِوكةشانةية.
ضةمكي ثةرةثيَدان:
بريتيية لة بةرهةمي طؤرِانكاري لة ناخء بيروهزري تاك ريَكخراو كؤمةلَطا، كة دةبيَتةهؤي طؤرِان لة رِةفتاردا، لة ئةنجامدا دةبيَتة خؤشطوزةراني ماديء مةعنةوي. واتة هةموو رِةفتاريَك باش يان خراث هزريَكي باش يان خراثي لةثشتةوة هةية بؤية ثيَويسمان بة طؤرِانة لة رِةطةوة.طؤرِان بريتي نيية لة طؤرِان بة ثلةي 180 بةلَكو بريتيية لة طؤرِان بةرةو باشتر با كةميش بيَت.
طؤرِن لة ناخ واتة:
_ طؤراِن لة جيهانبيني: رِوانين بؤ كةس جيهان كةرةسةكان بة باشي
_ طؤرِان لة ئايدؤلؤذيا:
_ طؤرِان لة شيَوازي رِوانين بؤ مرؤظ: وات برِوانين بؤ مرؤظ بةشيَوةيةكي يةكسان، دادثةروةرانة دوور لة ئايدؤلؤذياء رِوانين بة رِةش يان سثي.
_ تةكنةلؤذيا: واتة بةرهةمهيَناني كالآي خزمةتطوزاري بةسوود باش بةرهةمهيَنان.
ثةرةثيَداني مرؤيي: (HDI)
_ طؤرِان لة هيوادا: واتة هيوابون بة ذيان، بةداهاتوو.
_ لة رووي كؤمةلآيةتييةوة كاركردن بؤ كةمكردنةوةي ئاستي كؤض خويَندةوةراي.
_ لة رِووي ئابورييةوة كاركردن بؤ بةرزكردنةوةي ئاستي بذيَوي نةهيَشتني بيَكاري
_ لةرووي تةندروستييةوة: هةولَدانتن بؤ نةهيَشتني نةخؤشي
_ لة رِووي فةرهةنطييةوةء زانستييةوة: هةولَدان بؤ بلآوكردنةوةي زانستء فيَربوونء قةلآضؤكؤدني نةزازانيء نةخويَندةواري.
_ لة رِووي سياسيةوة
جؤرةكاني رِةفتاري لاي ماكس ظيبةر:
_ رِةفتاريي نةريتي، تةقليدي.
_ رِةفتاري سؤزداري (عاطفي).
_ رِةفتاري ئايدؤلؤذي
_ رِةفتاري عاقلآنةي ئامانجدار.
تايبةتمةندييةكاني رِةفتاري عاقلآنةي ئامانجدار:
_ بووني بيرورِاي زانستيء سيستةمي لة ثشتييةوة
_ ريَكوثيَكي لة هةلَسوكةوتدا
_ ئامانجي دياريكراوي هةية.
تايبةتمةندييةكاني مرؤظي زانستي:
_ زانستخوازبيَتء رِوانطةي سيستةمي هةبيَت.
_ طؤرِنخوازبيَت بةرةو باشتر.
_ رِةفتاري عاقلآنةء ئامانجداري هةبيَت.
_ رِةفتاري دادثةروارةانةي ببيَت نةك ئيستبدادي
جؤرةكاني ثلان:
جؤرةكاني ثلان لة رِووي كاراكتةرةوة :
_ ثلاني تاكةكةسي.
_ ثلاني رِيَكخراوةيي
_ ثلاني حكومي
_ ثلاني نيَونةتوةيي.
_ جؤرةكاني ثلان لة رِووي كاتةوة:
_ ثلاني كورتخايةن.
_ ثلاني ناوندخايةن.
_ ثلاني دريَذخايةن.
_ جؤرةكاني ثلان لة رِووي ناوضةوة:
_ ثلاني ديهاتي
_ _ ثلاني شار
_ ثلاني دةولَةتي
_ جؤرةكاني ثلان لة رِووي تيؤرييةوة:
_ ثلاني سةرمايةداري.
_ ثلاني سؤسياليستي.
_ ثلاني دولايةني.
_ جؤرةكاني ثلان لة رِووي كايةكانةوة:
_ ثلاني ئابوري.
_ ثلاني كؤمةلآيةتي.
_ ثلاني سياسي.
_ ثلاني فةرهةنطي.
جؤرةكاني ثلان لة رِووي رِوانطةوة:
1_ رِوانطةي رِبردووخواز:
2_ رِوانطةي ناضالاك ئيَستا باشة.
3_ رِوانطةي ضالاك داهاتوو باشة.
4_ رِوانطةي تةعامولي دولايةنة (سيستةمي هةمةلايةنة).
1_ رِوانطةي رِبردووخواز:
دذة بةطؤرِان، طرنطيدةدات بةرِابردوو ئيَستالء داهاتوو بةطرنط وةرناطريَت، ثيَي واية هةموو كيَشةء ثرسيارةكان لة رِابردوودا وةلآمء ضارةسةركراون، دةبيَت بةتةنها سود لة رِابردوو وةرطرين بؤ ضارةسةري ئيَستا. تةكنةلؤذيايي بةلاوة خراثة. بيركردنةوةي نازانستيية، طرنطيدةدات بة هونةرء شيعر. لةبةرِيَوةبردندا دكتاتؤرانةية.
2_ رِوانطةي ناضالاك ئيَستا باشة.
طرنطيدةداتة بةئيَستا، ثيَي واية ئيَستا باشةء كيَشةء ثرسيار بووني نيية. بةلايةوة تةكنةلؤذيا باشة بةلآم بةرهةمةكاني خراثة. زانياري بةكارديَنيَتة ب ةمةبةستي سيخورِي. لةبةرِيَوةبردندا دكتاتؤرانةية. رِابةري كاريزمايي بؤخؤيان دادةنيَن.
3_ رِوانطةي ضالاك داهاتوو باشة.
طرنطيدةدةن بة داهاتوو، ثيَشبيني بؤ داهاتوي طةلاندةكةن. طرنطيزياتر دةدةن بةتةكنةلؤذيا. داهيَنةرنء زانستي بيركارييانة بةكارديَنن، لة ثلانداناندا ديموكراسين بةلآم لة ئاميَرةكاندا دكتاتؤرانةن.
4_ رِوانطةي تةعامولي دولايةنة (سيستةمي هةمةلايةنة).
طؤرِنخوازن كات (رٍابردوو، داهاتوو ، ئيَستا) بةلايانةوة دوولايةنةية واتة باشي هةيةء خراثيشي تيَداية. كيَشةء ثرسيارةكان بةباشي وةلآمدةدةنةوة. مةعريفةيان زانستيية. طرنطيدةدةن بة تويَذينةوةء فيَركردنء باش بةرهةمهيَنان. لة ثلانء ئاميَرةكاندا ديموكراسين (واتة دةسةلآت دابةشدةكةنء بةلايانةوة بةرثرسة)
.
تيَبيني:
هةموو كةسيَك ثلاني هةية، جطة لة شيَتء ديَوانة بةلآم ثلاني تةعامولي لة هةموو جؤرةكانيتر باشترة.
سودةكاني ثلاني تةعامولي:
_ رِيَكخستني كؤمةلآيةتي دةروسدةكات.
_ ثيَكةوةبةستنء هةمةئاهةنطي دروستدةكات لة نيَوان مرؤظ ءكايةو تواناكاندا.
_ جوانكاري دروستدةكات.
_ تواناكان بةرزدةكاتةوة، ئاستي بةرهةمهيَنان بةرزدةكاتةوة.
بنةماكاني ثلانداناني تةعامولي:
1_ بنةماي سيستةمي هةمةئاهةنطي:
ئةطةر هةر ثلانيَك بةسيستةمي دانةنريَت ئةوا طةندةلَي رِويتيَدةكات. واتة هةمةئاهةنطيكردن لة نيَوان(ئامانجةكان، دةزطاكانبي ثلاندانان، سةرضاوةكان، ئاميَرةكان....)
2_ بنةماي بةشداري:
واتة بةشداري تةواوي كايةء بوارةكان، بةشداري هةمووان لةسةرةوة بؤ خؤراةوة، هةروةها بةشداري هةموو كايةء طؤرِاءء سةرضاوةكان (مرؤيي، ماديي، زانستي) رِاكان هةموو كؤبكاتةوة رِاي خؤراةوة بؤ سةرةو بةثيَضةوانةشةوة. ئةويش بةهؤي (رِاثرسي، تويَذينةوة، رَاطةياندن) واتة بةشداري تةواوي رِاكانء لةبةرضاوطرتني.
3_ بنةماي بةردةوامي:
واتة بةردةوامي تةواوي كات، كايةكان. لةبةرئةوةي:
_ رِووداوةكان رِاستةءخؤء نارِستةخؤ ثيَكةوة طريَدراون، رِابردوو بةردةوامي هةية، ضونكة ئةوة كلتورة بوةتة واقيع، بؤية دةبيَت لايةنة سلبيء ئيجابيةكاني دياريبكريَت، سلبييةكان ضارةسةربكريَنء ئيجابةكان ثةرةء طةشةثيَبدريَت
_ كؤمةلَطاء كايةكان بةردةوام لةبةرثرسياريَتيدان.بؤية بةردةوام دةبيَت هةموو قؤناغةكاني ثلان بونيانيان هةبيَت.
تايبةتمةندييةكاني ثلاندانان:
_ مرؤظي هؤشيار ثةناي بؤ دةبات.
_ مةبةستي خؤلادانة لة كيَشةكان.
_ مةبةستي بةديهيَناني ئامانجء بةرذةوةندييةكانة.
_ مةبةستي كةلَك وةرطرتنة لة تواناو وزةكاني بةردةست.
_ ريَطايةكي كورتة بؤ ناسينء ثرِكردنةوةي بؤشاييةكان.
مةرجةكاني ثلاني سةركةوء:
_ كورتبيَت، رونبيَت. لة ئامانجء دارِشتندا.
_ نةرمبيَت تواناي طونجاني هةبيَت لةطةلَ ثيَشهاتء قؤناغةكانداء ئاستي جؤراوجؤري كاركردني تيَدابيَتء هاوسةنط بيَت.
_ طرنطيبدات بة ئةولةويةتء رِةضاوي ئةم بنةماية بكات لة هةموو بوارةكاندا.
_ نزيكبيَت لة دةسةلآتةوة.
_ واقعي بيَتء كاربكات بؤ باشتركردن، ئامانجي واقعيء هةلَقولآوي ثثيَويستييةكاني كؤمةلَطا.
_ ثاراستني كؤمةلَطا لة مةترسييةكان.
_ رِةضاوي قؤناغةكاني ثلاندانان بكات.
_ ئامادةكاري كردن بؤ هةموو ئةطةرء سةرضاوةء ئامرزازةكان.
_ ثشتببةستيَت بة ياساي ثلاندانان واتة توانا يثيَشنيني هةبيَت ياساي (ئةطةر ا طؤرِاو رِوبدات ئةوا دةبيَتة ب دةرئةنجام لة ماوةي ج دا بة ثيَي ريَوشويَني د)
قؤناغةكاني ثلاندانان:
1_ قؤناغء هةنطاوةكاني ثيَش ثلاندانان: كؤكردنةوةي زانياريء رِيَكخستني شثرزييةكان. كردنيان بةثيَوةر.
2_ قؤناغي ثلاندانان.
3_ قؤناغي دةستثيَكء جيَبةجيَكردن.
4_ قؤناغي هةلَسةنطاندنء ضاوديَريء كونترِؤلَي بةردةوام.
هيَلَكاري ثرؤسسةي ثلاندانان:
سةرةتا قؤناغء هةنطاوي ثيَش ثلاندانان: (كؤكردنةوةي زانيارييةكان، رِيَكخستني شثرزييةكان ، بةثشتنبةستن بة ئامارء تويَذينةوة) ← قؤناغي ثلاندانانء ئامادةكاري ثلانداناني (ئامانج، طريمانةكان، سةرضاوةكان، ئاميَرةكان، كات ) ← قؤناغي دةستثيَكء جيَبةجيَكردن ) ← قؤناغي هةلَسةنطاندنء ضاوديَريء كونترِؤلَي بةردةوام← سةرةتا
1_ قؤناغء هةنطاوةكاني ثيَش ثلاندانان:
كؤكردنةوةي زانياريء رِيَكخستني شثرزييةكانء كردنيان بةثيَوةر ئةوةش بةهؤي بةثشتنبةستن بة ئامارء تويَذينةوة تويَذينةوةي زانستييةوة دةبيَت. بة هؤي تويَذينةوةي زانستييةوة ئاستي باشيء خراثي دياردةيةك بواريَك دةستنيشاندةكريَتء خالَة هاوبةشء جياوازةكان بة وردي دياريدةكريَت بؤئةوةي لة ثلانةكةدا لةبةرضاوبطيريَت، بةتايبةت ئةطةر خالَة جياوازةكان لةبةرضاونةطيريَت ئةوا دةبيَتة هؤي كؤسثء شكست لةنيَو ثلانةكةدا كةثاشان دةبيَتة دذايةتيء ناكؤكبوون. واتة تويَذينةوة مةبةستيةتي بارودؤخي هةبوو بكات بةداتا بؤ كاركردن لةسةري.
ميكانيزمةكاني تويَذينةوةش ضةند بةشيَكمة وةك: (رِاثرسي، سودوةرطرتن لة رِاطةياندن، سةرذميَري طشتي، تويَذينةىوة بة هؤي وةرطرتني نمونة، وةك زانيني ذمارةي كؤمثيتةر بةريَذي قوتابيان يان ذمارةي مامؤستا بةرامبةر خويَندكار)
تايبةتمةندييةكاني مةسح:
_ هةموو شتيَك شثرزة مةسح ديَت ئةو شثرزانة دةكاتة داتاء ثيَوة بؤ ئاساني تيَطةيشتنء مامةلَكردن لةطةلَي. واتة رِوشي هةبوو شيدةكاتةوة، خالَة (تايبةت، جياواز، هاوبةش، جياواز، سلبي، ئيجابي) يةكان دياريدةكات لة هةموو بوارةكاني (توانا، بةهرة، نةتوة، ريَكخراو.) خالَة هاوبةشةكان دياريدةكان بؤ طةشةثيَدانيء خالَة جياوازةكان دياريدةكات بؤ لةبةرضاوطرتني طةنا دةبيَتة هؤي دوذمنايةتيء لاوازي. بؤنمونة ئةطةر لة طروثيَكي خويَندندا كةسة ضالاكء ناضالاكةكان لةبةرضاونةطيريَت دةبيَتة هؤي لاوازي.
2_ قؤناغي ثلاندانان:
ئامادةكاريء هةمةئاهةنطيكردني تةواوي ثيَويستيةكاني كارةكة: (ثلانداناني ئامانجةكان، طريمانةكان، سةرضاوةكان، ئاميَرةكان، كات )
طؤرِاوةكان:
هةموو رِةطةزة (مرؤيي، مادي، مةعنةوييةكانة) كة سيفةتي طؤرِانكاريان تيَداية كةمء زياد دةكةن.لة ئايندةدا دوو جؤر طؤرِاو هةية:
_ ئةو طؤرِاوانةي كة ئةطةرء ئيمكاني كؤنترِؤلَيان هةية.
_ ئةو طؤرِاوانةي كة ئةطةرء ئيمكاني كؤنترِؤلَيان زةحمةتة
بؤ داناني ثلانء ئامامانجةكان دةبيَت هةردوو ئةم جؤرة لةبةرضاوبطرين ئةطةرنا ئةوا ئامانجةكةمان بةدينايةت.
2_ 1_ ثلانداني ئامانجةكان:
دواي تةواوبوني قؤناغي زانياري كؤكردنةوة، ريَكخستني شثرزييةكان بةهؤي ئامارةوة، ئةوا ثيَويستمان بة داناني ئامانجة لةسةر رِؤشنايي ئةو زانيارييانةي كة كؤمانكردؤتةوة، بؤئةمةش ثيَويستمان بةدةزطاي ثلانداناني تايبةت دةبيَت كة دةبيَت نزيكبيَت لة دةسةلآتةوة بؤئةوةي ئةو ثلانةي دايدةنيَت ئيمكاني جيَبةجيَكردني هةبيَت.س
ئامانج:
خالَيَكة لة ئايندةي (تاك، رِيَكخراو، كؤمةلَطا) كة هةولَو تيَكؤشينةكان ئارِاستةي دةكريَت.
تايبةتمةندييةكاني ئامانج:
_ ئامانج ريَذةيية، تانزيكبينةوة لة ئامانج تيَطةيشتنمان بؤي زياتردةبيَتء بةوةش هةلَويَستمان دةطؤرِيَت بةرامبةري بةسلبي يان بةئيجابي. واتة كاتيَك دةطةينة ئامانجةكانمان ئامانجي بالآترمان بؤدروستدةبيَت، هةربؤية ئامانج بةردةوام لة طؤرِاندايةية هةرئةوةشة وايكردووة مرؤظايةتي بةردةوابيَت لة هةولَء تيَكؤشان بؤ بةديهيَناني ئامانجةكانيء بةرةوثيَشضوون.
_ ئامانج لة داهاتووداية.
_ ئاستيَكي بةرزتري هةية لة باري هةىبوو
مةرجةكاني ئامانجي سةركةوتوو:
_رِوونبيَت، لة خستةرِوودا كورتء ثوخت بيَت، ثشتببةستيَت بة داتا.
_ لة رووي بةريَوةبردنةوة ئيمكاني جيَبةجيَكردني ببيَت، واقعيبيَتء هةلَقولآوي ثيَويستةةيكاني كؤمةلَطابيَت، نةك هةلَقولآوي ديدي ثلاندارِيَذةر.
_ هةمةئاهةنطي هةبيَت لة نيَوان هةرسيَ جؤرةكةي ئامانج واتة هةرسيَجؤرةكةي هةبيَت.
_ رِةضاوي ئةولةويةت بكات لة كايةء جوطرافياء كاتدا.
_ بةرداوام ثيَداضونةوة هةبيَت، ضونكة بةردةوام شتي نويَ ديَتة ئاراوة، طؤرِانكاري ترديَتة ئاراوزة.
جؤرةكاني ئامانج:
_ كورتخايةن: كة يةكسالَ دةخايةنيَت.
_ ناوةندخايةن: كة نزيكةي 5 بؤ 7 سالَ دةخايةنيَت.
_ دريَذخايةن، ستراتيذي، ئوميَدخواز: كة نزيكةي 25 سالَ دةخايةنيَت. مةرجة هةولَةكاني ئامانجي كورتخايةنء ناوةندخايةن برِذيَنة نيَو دةفري ئامانجي دريَذخايةنةوة. واتة ئامانجي دريَذخايةن هةمةئاهةنطي نيَوان ئامانجةكان دروستدةكاتء ثيَكةوةيان دةبةستيَتةوة. واتة بريتيية لة ضوارضيَوةي مةرجةعي. بؤنمونة سةربةخؤيي بؤ كوردستان ئامانجيَكي ستراتيذي ئوميَدخوازة كة سةرجةم ريَكخراو حزبة سياسييةكان تيَدا هةموويان وةك يةكنء هةولَي بؤ دةدةن ، بةلآم لة ئاكمانجي كورتخايةنء ناوةندخايةندا رِةنطة جياوازيان ببيَت.
خشتةي ئامانجةكان:
ثيَويستة لة خشتةيةكدا ئامانجةكان بنوسين كة لةسةر يةكتةورةء هةمةئاهةنط بن وةك:
ئامانجي ئارةزووي
ئامانجي ناوةندخايةن
ئامانجي كورتخايةن
يةكساني ذنء ثياو
ريَكخستني ثةيوةندييةكان
داناني ضةند رِيَكخراويَكي ئافرةتان
سةربةخؤيي كوردستان
ضةسثاندني فيدرالي
يةككطرتنةوةي دوو ئيدارة
تيَبيني:
_لة دارِشاتيني ئامانجةكاندا يةكةمجار ئامانجي ستراتسذي دادةنين، ثاشان ئامانجي ناوةندخايةنء ثاشان ئامانجي كورتخايةن، بةلآم لة جيَبةجيَكردندل يةكةومجار لة ئامانجي ووردةوة دةستثيَدةكةين.
_ كاتيَك لةدواي ضةند هةولَيَك نةطةيشتينة ئامانجةكان ئةوا نيشانةي ئةوةية كة لة نيَوان ئيَمةو ئامانجةكاندا بؤشايي هةةية كة دةبيَت بةوردي دياريانبكةينء هةولَدةين بؤ ثرِكردنةوةيان.
2_ 2_ ثلانداناني سيناريؤكان:
دةبيَت بؤداناني ئامانجةكان، ضةند سنارؤيةكمان هةبيَت، زؤر ثيَويستمان بة داناناي ضةند سيناريؤي جياواز هةيية ضونكة داهاتوو ديار نيية لةطةلَ بارؤدؤخةكاندا باشترين سينارؤي طونجاو هةلَبذيَرين.
سيناريؤ:
شيَوازء ويَنةي زهنيية كة خؤمان بؤ كاريَكي دادةرِيَذين.
تيَبيني:
لة ئايندةدا دوو جؤر طؤرِاو هةية: (ئةو طؤرِاوانةي كة ئةطةرء ئيمكاني كؤنترِؤلَيان هةية، ئةو طؤرِاوانةي كة ئةطةرء ئيمكاني كؤنترِؤلَيان زةحمةتة) بؤ داناني ثلانء ئامامانجةكان دةبيَت هةردوو ئةم جؤرة لةبةرضاوبطرين ئةطةرنا ئةوا ئامانجةكةمان بةدينايةت. كاتيَك كة ئامانجي ستارتيذيمان دانا دةبيَت ضةند سيناريؤء ئيحتمالاتيَك دابنيَين كة لةطةلَ ئامانجء خواستةكانمان بطونجيَت، واتة ئايا:
1_ دةتوانين متمانةي تةواومان هةبيَت بة ئايندة.
2_ ئايا ثيَويستمان بة بةديهيَناني سةدي ثةنجاية.
3- ئايا متمانةمان بةئايندة نييةء دةبيَت رِيسكي تةواو بكةين.
بؤ هةريةكيَك لة وةلآمي ئةم ثرسيارانة ثيَويستمان بةدارِشتني سيناريؤي تايبةت هةية.
ثيَوةرةكان بؤ هةلَبذاردني باشترين:
بؤ هةلَبذاردني ثلانء ئامانجةكان تا بزانين كاميان ئةولةويةتي هةيةي ءكاميان طرنطترةء تواناي جيَبةجيَكردني زياترة بؤ ئةوة ثيَويستمان بة داناني خشتةي ثيَوةرةكان دةبيَت وةك ئةم نمونة خشتةيي خوارةوة:
ذمارةي ثلان
كاتي خاياندن
ئاستي سودي بؤ كؤمةلَطا
شارةزاييمان
كارزانيمان
تواناي قؤرخ
كؤي نمرةكان
بؤ ثرِكردنةوةي ئةو خشتةية بؤ هةرثيَوةريَك ضةند خالَيَك دياري دةكةين وةك ثيَنج نمرة بةثيَي وةلآمةكة نمرةي بؤ دادجةنيَينء ثاشان نمرةكان كؤدةكةينةوة بؤ هةلَبذاردني بةرزترين نمرة كة بريتيية لة باشترين ثرؤذة بؤ جيَبةجيَكردن.
2_ _ موديَل:
واتة شيَواز، قالَب، نمونةيةك بؤ كارلةسةركردنء ثيرِةويكردن بةثيَي ياسا بؤ طةيشتن بة ئامانج. واتة نمونةيةكي لةبةرضاوطيراوة بؤ كارةكردن، كة لة ثلاني كؤمةلآيةتيدا بريتسية لة ويَنة زهنيء زانستييةكان.
جؤرةكاني موديَل:
_ موديَلي ويَنةيي، ئايكؤني:ويَنةي سادة كة تةمسيلي واقعي كؤمةلآيةتي يان سروشتي دةكات، كة بةهؤي نةخشةء رِةنطةكانةوة نيشاندةدريَت.
_ موديَلي بةراوردي: واتة ثيَوةرةكاني موديَليَك دةهيَنريَت بةراورددةكريَت بة موديَليَكيتر بؤ دؤزينةوةي خالَة هاوبةشء جياوازةكان، ئةوةش بؤ خواستني بةرنامةكان بةكارديَت لة كؤمةلَطايةك بؤ كؤمةلَطايةكيتر تابزانريَت تاض رِادةيةك دةطونجيَت لةطةلَ كؤمةلَطايةكيتردا. وةك هيَناني شيَوة موديَلي خويَندني سويدي بؤ كوردستان ئايا خالَة طونجاو نةكونجاوةكاني كامانةن.
_ موديَلي رِةمزي بيركارييانة: واتة رِةفتارء تايبةتمةندييةكاني كؤمةلَطايةك بة سمبولء هاوكيَشةيي بيركاريانة نيشاندةدةريَت. وةك
d= f (C, u)
P= f(x, x ,x)
2_ _ ثلانداناني سةرضاوةكان:
ثلانداناني سةرضاوةكان ثرؤسةيةكي بةردةوامء هةمةلايةنة كة ثيَويستة بةردةوام سةرضاوةكان رِيَكبخةين ئةوي نيية بةدةستي بهيَنين ئةطةرنا ئةوا ثرؤذةي ثةرةثيضدان بةدينايةتء ناطةينة ئامانجةكانمان. بيَطومان بؤ هةر ثرؤذةيةك سيَ سةرضاوةي بنةرِةتي هةيةي كة بريتين لة سةرضاوةي (مرؤيي، ماديي، زانستي) كة بة ثيَي جؤري ثرؤذة سةرضاوةكان دياريدةكريَت. كة ثيَويستة لة خشتةيةكدا ريَكيانبخةين، كة تيَدا ئةو سةرضاوانةي هةمانن ئاماذةي ثيَبدةينء ئةو سةرضاوانةي كة دةخوازين بمانبن لة داهاتوودا، بؤشاييةكانيشي تيَدا دياريبكةين. بؤئةوانةش طرنطة شويَني بةدةستهيَناني سةرضاوةكان بناسين بؤئةوةي بتوانين بؤشاييةكانيان ثيَثرِبكةينةوة.
خشةي سةرضاوة مرؤييةكان:
جؤري ثسثؤري
يةكة
ذمارةي بون
ذمارةي خوازراو، كؤي طشتي
ذمارةي بؤشايي
كؤمةلَناس
مرؤظ
4
5
1
تايثيَست
مرؤظ
6
8
2
تيَبيني:
جؤري ثسثؤري بةثيَي ثيَوةرةكاني شارةزاييء ليَهاتوويء...خواستي ريَكخراودياريدةكريَت
_ _ ثلانداناني ئاميَرةكان:
ئاميَر:
بريتيية لةء رِةفتارء ريَوشويَنانةي كة دةيطرينة بةر بؤ نزيكبوونةوة لة ئامانج، جاض رِةفتاري تاكي بيَت يان رِيَكخراوةيي، يان نةتةوةيي.
جؤرةكاني ئاميَر:
_ ضالاكي رؤذانة، مانطانة، سالآنةي تاك، ريَكخراو.
_ شيَوازي كار: تايبةتة بة حكومةت كة دةبيَت ثرؤسسةي ئيشءكارةكاني دياريبكات. بؤنمونة ئايا زنجرةء قؤناغةكاني بةرهةمهيَناني كالآي س ضؤنة، يان هةنطاوةكاني دامةزراندن ضين.
_ بةرنامةي جيَبةجيَكردن: جؤريَكة لة رِةفتار كة ثابةندة بة خشتةي ئيشءكاري رؤذانةي كاريَك.
_ ثرؤذة: تيَكؤشاني ريَكوثيَكة بؤ طةيشتن بة ئامانج.
_دارِشتني سياسةت: بيرءهزرء ياساء ثيَوةرةكاني تاك كؤمةلَ ريَكخراوة بؤ طةيشتن بة ئامانجةكان. وةك لة سياسةتي دامةزراندندا لابردني تةبعيزء داناني ثيَوةر بؤ دامةزراندن تاوةكو بةرثرس بة ويستي خؤي كةسة نزيكةكاني دانةممةزريَنيَت.
3_ قؤناغي دةستثيَكء جيَبةجيَكردن:
مةرجة بؤ سةركةوتني ثرِؤذة نزيكبيَت لة دةسةلآتةوة، بؤئةوةش ثيَويستبة داناني ياساء بةرنامةي جيَبةجيَكردن دةكات، بؤ ئةركةكاني هيَزي كار ئةويش بةثيَي رِؤلَء ثسثؤريء دةروء تواناييء جؤرء كاتء شويَني كارةكة دةبيَت.
4_ قؤناغي هةلَسةنطاندنء ضاوديَريء كونترِؤلَي بةردةوام:
ئةم ثرؤسةية بةردةوامة لةثلانداناندا، بةثيَي خولء بازنةيي بةردةوام دةبيَت ضاوديَري هةبيَت بؤ هةموو بةشةكاني ثرؤذةكة لة (كيَشةكان، ئامانجةكان، ثيَشنيارةكان...) بؤئةوةي بارة سلبيء بؤشاييةكان دياريبكريَتء هةنطاوبنريَت بؤ ئامانجي بةرزتر. ضاوديَريش ضةند جؤريَكي هةية كة ثيَويستة سوديان ليَوةربطرين:
جؤرةكاني ضاوديَري:
1_ضاوديَري دةرةكي: وةك رِاي كرِيار سةبارةت بة كالآكة ئايا تاض رِادةيةك رِازيية. هةروةها رِاي رؤذنامةنوسان رِاثؤرتة رؤذنامةوانييةكان سةبارةت بةكالآكان بةسودن ضونكة هةلَسةنطاندن بؤ كالآكان دةكةن. دةتوانريَت رِاي كرِيار كؤبكةيةنةوة بة هؤي تويَذينةوةء رِاثرسييةوة.
2_ ضاوديَري ناوةكي: كة لة نيَو ثرؤسةكةيةداء، بةردةوام كالآكةكة لةطةلَ ستاندارد بةراورد دةكات تا بزانيَت تاض رِادةيةك لايداوة يان دةطونجيَت. ئةوةش بة هؤي ذوري كونترؤلَةوة دةكريَت كة نمونةسيةك لة كالآكة وةردةطريَتء تاقيكردنةوةي لةسةر دةكات.
ثاش كؤكردنةوةي زانياري لةسةر شيَوازي كارء جؤري كالآ بة هةردوو جؤري ضاوديَري ئةوا ياداشتدةكريَتء دةكريَتة وتاري زانستيء دةنيَرريَتةوة بؤ ثلاندانان بؤئةوةي طؤرِانةكان لةبةرضاوبطريَت.
ثلان
ثلاندانان:
بةرنامةء رِةفتاريَكي زانستيء سيستةميء هةمةئاهةنطة لةسةر بناغةي ناسينء تويَذينةوةي زانستي دامةزراوة، كة ئامرازء طؤرِاوو سةرضاوةكان بةكارديَنيَت بؤ طةيشتن بة ئامانجيَكي دياريكراو (طؤرِين بةرةو باشتر) لة كاتء ماوةيةكي دياريكراودا.
يان: ثييادةكردنيَكي رِاستةوخؤي ضةمكي بيركردنةوةي زانستيية هةمةئاهةنطة بة مةبةستي ضارةسةركردني كيَشةكانء بةديهيَنانتي ئامانجةكان.
ثلاني كؤمةلآيةتي:
كاريَكي زانستيي، ئةطةرء طؤرِاوو سةرضاوةكان بةكارديَنيَت بؤ ثةرةثيَداني كؤمةلآيةتي، باشكردني بوارةكاني ماديي، مةعنةوةي لة هةموو بوارةكاندا.
ضةمكي طةشةثيَدان:
بريتيية لة طؤرِان لة رِوخسارء ديوي دةرةوةي دياردةكان كة طؤرِانيَكي رِوكةشانةية.
ضةمكي ثةرةثيَدان:
بريتيية لة بةرهةمي طؤرِانكاري لة ناخء بيروهزري تاك ريَكخراو كؤمةلَطا، كة دةبيَتةهؤي طؤرِان لة رِةفتاردا، لة ئةنجامدا دةبيَتة خؤشطوزةراني ماديء مةعنةوي. واتة هةموو رِةفتاريَك باش يان خراث هزريَكي باش يان خراثي لةثشتةوة هةية بؤية ثيَويسمان بة طؤرِانة لة رِةطةوة.طؤرِان بريتي نيية لة طؤرِان بة ثلةي 180 بةلَكو بريتيية لة طؤرِان بةرةو باشتر با كةميش بيَت.
طؤرِن لة ناخ واتة:
_ طؤراِن لة جيهانبيني: رِوانين بؤ كةس جيهان كةرةسةكان بة باشي
_ طؤرِان لة ئايدؤلؤذيا:
_ طؤرِان لة شيَوازي رِوانين بؤ مرؤظ: وات برِوانين بؤ مرؤظ بةشيَوةيةكي يةكسان، دادثةروةرانة دوور لة ئايدؤلؤذياء رِوانين بة رِةش يان سثي.
_ تةكنةلؤذيا: واتة بةرهةمهيَناني كالآي خزمةتطوزاري بةسوود باش بةرهةمهيَنان.
ثةرةثيَداني مرؤيي: (HDI)
_ طؤرِان لة هيوادا: واتة هيوابون بة ذيان، بةداهاتوو.
_ لة رووي كؤمةلآيةتييةوة كاركردن بؤ كةمكردنةوةي ئاستي كؤض خويَندةوةراي.
_ لة رِووي ئابورييةوة كاركردن بؤ بةرزكردنةوةي ئاستي بذيَوي نةهيَشتني بيَكاري
_ لةرووي تةندروستييةوة: هةولَدانتن بؤ نةهيَشتني نةخؤشي
_ لة رِووي فةرهةنطييةوةء زانستييةوة: هةولَدان بؤ بلآوكردنةوةي زانستء فيَربوونء قةلآضؤكؤدني نةزازانيء نةخويَندةواري.
_ لة رِووي سياسيةوة
جؤرةكاني رِةفتاري لاي ماكس ظيبةر:
_ رِةفتاريي نةريتي، تةقليدي.
_ رِةفتاري سؤزداري (عاطفي).
_ رِةفتاري ئايدؤلؤذي
_ رِةفتاري عاقلآنةي ئامانجدار.
تايبةتمةندييةكاني رِةفتاري عاقلآنةي ئامانجدار:
_ بووني بيرورِاي زانستيء سيستةمي لة ثشتييةوة
_ ريَكوثيَكي لة هةلَسوكةوتدا
_ ئامانجي دياريكراوي هةية.
تايبةتمةندييةكاني مرؤظي زانستي:
_ زانستخوازبيَتء رِوانطةي سيستةمي هةبيَت.
_ طؤرِنخوازبيَت بةرةو باشتر.
_ رِةفتاري عاقلآنةء ئامانجداري هةبيَت.
_ رِةفتاري دادثةروارةانةي ببيَت نةك ئيستبدادي
جؤرةكاني ثلان:
جؤرةكاني ثلان لة رِووي كاراكتةرةوة :
_ ثلاني تاكةكةسي.
_ ثلاني رِيَكخراوةيي
_ ثلاني حكومي
_ ثلاني نيَونةتوةيي.
_ جؤرةكاني ثلان لة رِووي كاتةوة:
_ ثلاني كورتخايةن.
_ ثلاني ناوندخايةن.
_ ثلاني دريَذخايةن.
_ جؤرةكاني ثلان لة رِووي ناوضةوة:
_ ثلاني ديهاتي
_ _ ثلاني شار
_ ثلاني دةولَةتي
_ جؤرةكاني ثلان لة رِووي تيؤرييةوة:
_ ثلاني سةرمايةداري.
_ ثلاني سؤسياليستي.
_ ثلاني دولايةني.
_ جؤرةكاني ثلان لة رِووي كايةكانةوة:
_ ثلاني ئابوري.
_ ثلاني كؤمةلآيةتي.
_ ثلاني سياسي.
_ ثلاني فةرهةنطي.
جؤرةكاني ثلان لة رِووي رِوانطةوة:
1_ رِوانطةي رِبردووخواز:
2_ رِوانطةي ناضالاك ئيَستا باشة.
3_ رِوانطةي ضالاك داهاتوو باشة.
4_ رِوانطةي تةعامولي دولايةنة (سيستةمي هةمةلايةنة).
1_ رِوانطةي رِبردووخواز:
دذة بةطؤرِان، طرنطيدةدات بةرِابردوو ئيَستالء داهاتوو بةطرنط وةرناطريَت، ثيَي واية هةموو كيَشةء ثرسيارةكان لة رِابردوودا وةلآمء ضارةسةركراون، دةبيَت بةتةنها سود لة رِابردوو وةرطرين بؤ ضارةسةري ئيَستا. تةكنةلؤذيايي بةلاوة خراثة. بيركردنةوةي نازانستيية، طرنطيدةدات بة هونةرء شيعر. لةبةرِيَوةبردندا دكتاتؤرانةية.
2_ رِوانطةي ناضالاك ئيَستا باشة.
طرنطيدةداتة بةئيَستا، ثيَي واية ئيَستا باشةء كيَشةء ثرسيار بووني نيية. بةلايةوة تةكنةلؤذيا باشة بةلآم بةرهةمةكاني خراثة. زانياري بةكارديَنيَتة ب ةمةبةستي سيخورِي. لةبةرِيَوةبردندا دكتاتؤرانةية. رِابةري كاريزمايي بؤخؤيان دادةنيَن.
3_ رِوانطةي ضالاك داهاتوو باشة.
طرنطيدةدةن بة داهاتوو، ثيَشبيني بؤ داهاتوي طةلاندةكةن. طرنطيزياتر دةدةن بةتةكنةلؤذيا. داهيَنةرنء زانستي بيركارييانة بةكارديَنن، لة ثلانداناندا ديموكراسين بةلآم لة ئاميَرةكاندا دكتاتؤرانةن.
4_ رِوانطةي تةعامولي دولايةنة (سيستةمي هةمةلايةنة).
طؤرِنخوازن كات (رٍابردوو، داهاتوو ، ئيَستا) بةلايانةوة دوولايةنةية واتة باشي هةيةء خراثيشي تيَداية. كيَشةء ثرسيارةكان بةباشي وةلآمدةدةنةوة. مةعريفةيان زانستيية. طرنطيدةدةن بة تويَذينةوةء فيَركردنء باش بةرهةمهيَنان. لة ثلانء ئاميَرةكاندا ديموكراسين (واتة دةسةلآت دابةشدةكةنء بةلايانةوة بةرثرسة)
.
تيَبيني:
هةموو كةسيَك ثلاني هةية، جطة لة شيَتء ديَوانة بةلآم ثلاني تةعامولي لة هةموو جؤرةكانيتر باشترة.
سودةكاني ثلاني تةعامولي:
_ رِيَكخستني كؤمةلآيةتي دةروسدةكات.
_ ثيَكةوةبةستنء هةمةئاهةنطي دروستدةكات لة نيَوان مرؤظ ءكايةو تواناكاندا.
_ جوانكاري دروستدةكات.
_ تواناكان بةرزدةكاتةوة، ئاستي بةرهةمهيَنان بةرزدةكاتةوة.
بنةماكاني ثلانداناني تةعامولي:
1_ بنةماي سيستةمي هةمةئاهةنطي:
ئةطةر هةر ثلانيَك بةسيستةمي دانةنريَت ئةوا طةندةلَي رِويتيَدةكات. واتة هةمةئاهةنطيكردن لة نيَوان(ئامانجةكان، دةزطاكانبي ثلاندانان، سةرضاوةكان، ئاميَرةكان....)
2_ بنةماي بةشداري:
واتة بةشداري تةواوي كايةء بوارةكان، بةشداري هةمووان لةسةرةوة بؤ خؤراةوة، هةروةها بةشداري هةموو كايةء طؤرِاءء سةرضاوةكان (مرؤيي، ماديي، زانستي) رِاكان هةموو كؤبكاتةوة رِاي خؤراةوة بؤ سةرةو بةثيَضةوانةشةوة. ئةويش بةهؤي (رِاثرسي، تويَذينةوة، رَاطةياندن) واتة بةشداري تةواوي رِاكانء لةبةرضاوطرتني.
3_ بنةماي بةردةوامي:
واتة بةردةوامي تةواوي كات، كايةكان. لةبةرئةوةي:
_ رِووداوةكان رِاستةءخؤء نارِستةخؤ ثيَكةوة طريَدراون، رِابردوو بةردةوامي هةية، ضونكة ئةوة كلتورة بوةتة واقيع، بؤية دةبيَت لايةنة سلبيء ئيجابيةكاني دياريبكريَت، سلبييةكان ضارةسةربكريَنء ئيجابةكان ثةرةء طةشةثيَبدريَت
_ كؤمةلَطاء كايةكان بةردةوام لةبةرثرسياريَتيدان.بؤية بةردةوام دةبيَت هةموو قؤناغةكاني ثلان بونيانيان هةبيَت.
تايبةتمةندييةكاني ثلاندانان:
_ مرؤظي هؤشيار ثةناي بؤ دةبات.
_ مةبةستي خؤلادانة لة كيَشةكان.
_ مةبةستي بةديهيَناني ئامانجء بةرذةوةندييةكانة.
_ مةبةستي كةلَك وةرطرتنة لة تواناو وزةكاني بةردةست.
_ ريَطايةكي كورتة بؤ ناسينء ثرِكردنةوةي بؤشاييةكان.
مةرجةكاني ثلاني سةركةوء:
_ كورتبيَت، رونبيَت. لة ئامانجء دارِشتندا.
_ نةرمبيَت تواناي طونجاني هةبيَت لةطةلَ ثيَشهاتء قؤناغةكانداء ئاستي جؤراوجؤري كاركردني تيَدابيَتء هاوسةنط بيَت.
_ طرنطيبدات بة ئةولةويةتء رِةضاوي ئةم بنةماية بكات لة هةموو بوارةكاندا.
_ نزيكبيَت لة دةسةلآتةوة.
_ واقعي بيَتء كاربكات بؤ باشتركردن، ئامانجي واقعيء هةلَقولآوي ثثيَويستييةكاني كؤمةلَطا.
_ ثاراستني كؤمةلَطا لة مةترسييةكان.
_ رِةضاوي قؤناغةكاني ثلاندانان بكات.
_ ئامادةكاري كردن بؤ هةموو ئةطةرء سةرضاوةء ئامرزازةكان.
_ ثشتببةستيَت بة ياساي ثلاندانان واتة توانا يثيَشنيني هةبيَت ياساي (ئةطةر ا طؤرِاو رِوبدات ئةوا دةبيَتة ب دةرئةنجام لة ماوةي ج دا بة ثيَي ريَوشويَني د)
قؤناغةكاني ثلاندانان:
1_ قؤناغء هةنطاوةكاني ثيَش ثلاندانان: كؤكردنةوةي زانياريء رِيَكخستني شثرزييةكان. كردنيان بةثيَوةر.
2_ قؤناغي ثلاندانان.
3_ قؤناغي دةستثيَكء جيَبةجيَكردن.
4_ قؤناغي هةلَسةنطاندنء ضاوديَريء كونترِؤلَي بةردةوام.
هيَلَكاري ثرؤسسةي ثلاندانان:
سةرةتا قؤناغء هةنطاوي ثيَش ثلاندانان: (كؤكردنةوةي زانيارييةكان، رِيَكخستني شثرزييةكان ، بةثشتنبةستن بة ئامارء تويَذينةوة) ← قؤناغي ثلاندانانء ئامادةكاري ثلانداناني (ئامانج، طريمانةكان، سةرضاوةكان، ئاميَرةكان، كات ) ← قؤناغي دةستثيَكء جيَبةجيَكردن ) ← قؤناغي هةلَسةنطاندنء ضاوديَريء كونترِؤلَي بةردةوام← سةرةتا
1_ قؤناغء هةنطاوةكاني ثيَش ثلاندانان:
كؤكردنةوةي زانياريء رِيَكخستني شثرزييةكانء كردنيان بةثيَوةر ئةوةش بةهؤي بةثشتنبةستن بة ئامارء تويَذينةوة تويَذينةوةي زانستييةوة دةبيَت. بة هؤي تويَذينةوةي زانستييةوة ئاستي باشيء خراثي دياردةيةك بواريَك دةستنيشاندةكريَتء خالَة هاوبةشء جياوازةكان بة وردي دياريدةكريَت بؤئةوةي لة ثلانةكةدا لةبةرضاوبطيريَت، بةتايبةت ئةطةر خالَة جياوازةكان لةبةرضاونةطيريَت ئةوا دةبيَتة هؤي كؤسثء شكست لةنيَو ثلانةكةدا كةثاشان دةبيَتة دذايةتيء ناكؤكبوون. واتة تويَذينةوة مةبةستيةتي بارودؤخي هةبوو بكات بةداتا بؤ كاركردن لةسةري.
ميكانيزمةكاني تويَذينةوةش ضةند بةشيَكمة وةك: (رِاثرسي، سودوةرطرتن لة رِاطةياندن، سةرذميَري طشتي، تويَذينةىوة بة هؤي وةرطرتني نمونة، وةك زانيني ذمارةي كؤمثيتةر بةريَذي قوتابيان يان ذمارةي مامؤستا بةرامبةر خويَندكار)
تايبةتمةندييةكاني مةسح:
_ هةموو شتيَك شثرزة مةسح ديَت ئةو شثرزانة دةكاتة داتاء ثيَوة بؤ ئاساني تيَطةيشتنء مامةلَكردن لةطةلَي. واتة رِوشي هةبوو شيدةكاتةوة، خالَة (تايبةت، جياواز، هاوبةش، جياواز، سلبي، ئيجابي) يةكان دياريدةكات لة هةموو بوارةكاني (توانا، بةهرة، نةتوة، ريَكخراو.) خالَة هاوبةشةكان دياريدةكان بؤ طةشةثيَدانيء خالَة جياوازةكان دياريدةكات بؤ لةبةرضاوطرتني طةنا دةبيَتة هؤي دوذمنايةتيء لاوازي. بؤنمونة ئةطةر لة طروثيَكي خويَندندا كةسة ضالاكء ناضالاكةكان لةبةرضاونةطيريَت دةبيَتة هؤي لاوازي.
2_ قؤناغي ثلاندانان:
ئامادةكاريء هةمةئاهةنطيكردني تةواوي ثيَويستيةكاني كارةكة: (ثلانداناني ئامانجةكان، طريمانةكان، سةرضاوةكان، ئاميَرةكان، كات )
طؤرِاوةكان:
هةموو رِةطةزة (مرؤيي، مادي، مةعنةوييةكانة) كة سيفةتي طؤرِانكاريان تيَداية كةمء زياد دةكةن.لة ئايندةدا دوو جؤر طؤرِاو هةية:
_ ئةو طؤرِاوانةي كة ئةطةرء ئيمكاني كؤنترِؤلَيان هةية.
_ ئةو طؤرِاوانةي كة ئةطةرء ئيمكاني كؤنترِؤلَيان زةحمةتة
بؤ داناني ثلانء ئامامانجةكان دةبيَت هةردوو ئةم جؤرة لةبةرضاوبطرين ئةطةرنا ئةوا ئامانجةكةمان بةدينايةت.
2_ 1_ ثلانداني ئامانجةكان:
دواي تةواوبوني قؤناغي زانياري كؤكردنةوة، ريَكخستني شثرزييةكان بةهؤي ئامارةوة، ئةوا ثيَويستمان بة داناني ئامانجة لةسةر رِؤشنايي ئةو زانيارييانةي كة كؤمانكردؤتةوة، بؤئةمةش ثيَويستمان بةدةزطاي ثلانداناني تايبةت دةبيَت كة دةبيَت نزيكبيَت لة دةسةلآتةوة بؤئةوةي ئةو ثلانةي دايدةنيَت ئيمكاني جيَبةجيَكردني هةبيَت.س
ئامانج:
خالَيَكة لة ئايندةي (تاك، رِيَكخراو، كؤمةلَطا) كة هةولَو تيَكؤشينةكان ئارِاستةي دةكريَت.
تايبةتمةندييةكاني ئامانج:
_ ئامانج ريَذةيية، تانزيكبينةوة لة ئامانج تيَطةيشتنمان بؤي زياتردةبيَتء بةوةش هةلَويَستمان دةطؤرِيَت بةرامبةري بةسلبي يان بةئيجابي. واتة كاتيَك دةطةينة ئامانجةكانمان ئامانجي بالآترمان بؤدروستدةبيَت، هةربؤية ئامانج بةردةوام لة طؤرِاندايةية هةرئةوةشة وايكردووة مرؤظايةتي بةردةوابيَت لة هةولَء تيَكؤشان بؤ بةديهيَناني ئامانجةكانيء بةرةوثيَشضوون.
_ ئامانج لة داهاتووداية.
_ ئاستيَكي بةرزتري هةية لة باري هةىبوو
مةرجةكاني ئامانجي سةركةوتوو:
_رِوونبيَت، لة خستةرِوودا كورتء ثوخت بيَت، ثشتببةستيَت بة داتا.
_ لة رووي بةريَوةبردنةوة ئيمكاني جيَبةجيَكردني ببيَت، واقعيبيَتء هةلَقولآوي ثيَويستةةيكاني كؤمةلَطابيَت، نةك هةلَقولآوي ديدي ثلاندارِيَذةر.
_ هةمةئاهةنطي هةبيَت لة نيَوان هةرسيَ جؤرةكةي ئامانج واتة هةرسيَجؤرةكةي هةبيَت.
_ رِةضاوي ئةولةويةت بكات لة كايةء جوطرافياء كاتدا.
_ بةرداوام ثيَداضونةوة هةبيَت، ضونكة بةردةوام شتي نويَ ديَتة ئاراوة، طؤرِانكاري ترديَتة ئاراوزة.
جؤرةكاني ئامانج:
_ كورتخايةن: كة يةكسالَ دةخايةنيَت.
_ ناوةندخايةن: كة نزيكةي 5 بؤ 7 سالَ دةخايةنيَت.
_ دريَذخايةن، ستراتيذي، ئوميَدخواز: كة نزيكةي 25 سالَ دةخايةنيَت. مةرجة هةولَةكاني ئامانجي كورتخايةنء ناوةندخايةن برِذيَنة نيَو دةفري ئامانجي دريَذخايةنةوة. واتة ئامانجي دريَذخايةن هةمةئاهةنطي نيَوان ئامانجةكان دروستدةكاتء ثيَكةوةيان دةبةستيَتةوة. واتة بريتيية لة ضوارضيَوةي مةرجةعي. بؤنمونة سةربةخؤيي بؤ كوردستان ئامانجيَكي ستراتيذي ئوميَدخوازة كة سةرجةم ريَكخراو حزبة سياسييةكان تيَدا هةموويان وةك يةكنء هةولَي بؤ دةدةن ، بةلآم لة ئاكمانجي كورتخايةنء ناوةندخايةندا رِةنطة جياوازيان ببيَت.
خشتةي ئامانجةكان:
ثيَويستة لة خشتةيةكدا ئامانجةكان بنوسين كة لةسةر يةكتةورةء هةمةئاهةنط بن وةك:
ئامانجي ئارةزووي
ئامانجي ناوةندخايةن
ئامانجي كورتخايةن
يةكساني ذنء ثياو
ريَكخستني ثةيوةندييةكان
داناني ضةند رِيَكخراويَكي ئافرةتان
سةربةخؤيي كوردستان
ضةسثاندني فيدرالي
يةككطرتنةوةي دوو ئيدارة
تيَبيني:
_لة دارِشاتيني ئامانجةكاندا يةكةمجار ئامانجي ستراتسذي دادةنين، ثاشان ئامانجي ناوةندخايةنء ثاشان ئامانجي كورتخايةن، بةلآم لة جيَبةجيَكردندل يةكةومجار لة ئامانجي ووردةوة دةستثيَدةكةين.
_ كاتيَك لةدواي ضةند هةولَيَك نةطةيشتينة ئامانجةكان ئةوا نيشانةي ئةوةية كة لة نيَوان ئيَمةو ئامانجةكاندا بؤشايي هةةية كة دةبيَت بةوردي دياريانبكةينء هةولَدةين بؤ ثرِكردنةوةيان.
2_ 2_ ثلانداناني سيناريؤكان:
دةبيَت بؤداناني ئامانجةكان، ضةند سنارؤيةكمان هةبيَت، زؤر ثيَويستمان بة داناناي ضةند سيناريؤي جياواز هةيية ضونكة داهاتوو ديار نيية لةطةلَ بارؤدؤخةكاندا باشترين سينارؤي طونجاو هةلَبذيَرين.
سيناريؤ:
شيَوازء ويَنةي زهنيية كة خؤمان بؤ كاريَكي دادةرِيَذين.
تيَبيني:
لة ئايندةدا دوو جؤر طؤرِاو هةية: (ئةو طؤرِاوانةي كة ئةطةرء ئيمكاني كؤنترِؤلَيان هةية، ئةو طؤرِاوانةي كة ئةطةرء ئيمكاني كؤنترِؤلَيان زةحمةتة) بؤ داناني ثلانء ئامامانجةكان دةبيَت هةردوو ئةم جؤرة لةبةرضاوبطرين ئةطةرنا ئةوا ئامانجةكةمان بةدينايةت. كاتيَك كة ئامانجي ستارتيذيمان دانا دةبيَت ضةند سيناريؤء ئيحتمالاتيَك دابنيَين كة لةطةلَ ئامانجء خواستةكانمان بطونجيَت، واتة ئايا:
1_ دةتوانين متمانةي تةواومان هةبيَت بة ئايندة.
2_ ئايا ثيَويستمان بة بةديهيَناني سةدي ثةنجاية.
3- ئايا متمانةمان بةئايندة نييةء دةبيَت رِيسكي تةواو بكةين.
بؤ هةريةكيَك لة وةلآمي ئةم ثرسيارانة ثيَويستمان بةدارِشتني سيناريؤي تايبةت هةية.
ثيَوةرةكان بؤ هةلَبذاردني باشترين:
بؤ هةلَبذاردني ثلانء ئامانجةكان تا بزانين كاميان ئةولةويةتي هةيةي ءكاميان طرنطترةء تواناي جيَبةجيَكردني زياترة بؤ ئةوة ثيَويستمان بة داناني خشتةي ثيَوةرةكان دةبيَت وةك ئةم نمونة خشتةيي خوارةوة:
ذمارةي ثلان
كاتي خاياندن
ئاستي سودي بؤ كؤمةلَطا
شارةزاييمان
كارزانيمان
تواناي قؤرخ
كؤي نمرةكان
بؤ ثرِكردنةوةي ئةو خشتةية بؤ هةرثيَوةريَك ضةند خالَيَك دياري دةكةين وةك ثيَنج نمرة بةثيَي وةلآمةكة نمرةي بؤ دادجةنيَينء ثاشان نمرةكان كؤدةكةينةوة بؤ هةلَبذاردني بةرزترين نمرة كة بريتيية لة باشترين ثرؤذة بؤ جيَبةجيَكردن.
2_ _ موديَل:
واتة شيَواز، قالَب، نمونةيةك بؤ كارلةسةركردنء ثيرِةويكردن بةثيَي ياسا بؤ طةيشتن بة ئامانج. واتة نمونةيةكي لةبةرضاوطيراوة بؤ كارةكردن، كة لة ثلاني كؤمةلآيةتيدا بريتسية لة ويَنة زهنيء زانستييةكان.
جؤرةكاني موديَل:
_ موديَلي ويَنةيي، ئايكؤني:ويَنةي سادة كة تةمسيلي واقعي كؤمةلآيةتي يان سروشتي دةكات، كة بةهؤي نةخشةء رِةنطةكانةوة نيشاندةدريَت.
_ موديَلي بةراوردي: واتة ثيَوةرةكاني موديَليَك دةهيَنريَت بةراورددةكريَت بة موديَليَكيتر بؤ دؤزينةوةي خالَة هاوبةشء جياوازةكان، ئةوةش بؤ خواستني بةرنامةكان بةكارديَت لة كؤمةلَطايةك بؤ كؤمةلَطايةكيتر تابزانريَت تاض رِادةيةك دةطونجيَت لةطةلَ كؤمةلَطايةكيتردا. وةك هيَناني شيَوة موديَلي خويَندني سويدي بؤ كوردستان ئايا خالَة طونجاو نةكونجاوةكاني كامانةن.
_ موديَلي رِةمزي بيركارييانة: واتة رِةفتارء تايبةتمةندييةكاني كؤمةلَطايةك بة سمبولء هاوكيَشةيي بيركاريانة نيشاندةدةريَت. وةك
d= f (C, u)
P= f(x, x ,x)
2_ _ ثلانداناني سةرضاوةكان:
ثلانداناني سةرضاوةكان ثرؤسةيةكي بةردةوامء هةمةلايةنة كة ثيَويستة بةردةوام سةرضاوةكان رِيَكبخةين ئةوي نيية بةدةستي بهيَنين ئةطةرنا ئةوا ثرؤذةي ثةرةثيضدان بةدينايةتء ناطةينة ئامانجةكانمان. بيَطومان بؤ هةر ثرؤذةيةك سيَ سةرضاوةي بنةرِةتي هةيةي كة بريتين لة سةرضاوةي (مرؤيي، ماديي، زانستي) كة بة ثيَي جؤري ثرؤذة سةرضاوةكان دياريدةكريَت. كة ثيَويستة لة خشتةيةكدا ريَكيانبخةين، كة تيَدا ئةو سةرضاوانةي هةمانن ئاماذةي ثيَبدةينء ئةو سةرضاوانةي كة دةخوازين بمانبن لة داهاتوودا، بؤشاييةكانيشي تيَدا دياريبكةين. بؤئةوانةش طرنطة شويَني بةدةستهيَناني سةرضاوةكان بناسين بؤئةوةي بتوانين بؤشاييةكانيان ثيَثرِبكةينةوة.
خشةي سةرضاوة مرؤييةكان:
جؤري ثسثؤري
يةكة
ذمارةي بون
ذمارةي خوازراو، كؤي طشتي
ذمارةي بؤشايي
كؤمةلَناس
مرؤظ
4
5
1
تايثيَست
مرؤظ
6
8
2
تيَبيني:
جؤري ثسثؤري بةثيَي ثيَوةرةكاني شارةزاييء ليَهاتوويء...خواستي ريَكخراودياريدةكريَت
_ _ ثلانداناني ئاميَرةكان:
ئاميَر:
بريتيية لةء رِةفتارء ريَوشويَنانةي كة دةيطرينة بةر بؤ نزيكبوونةوة لة ئامانج، جاض رِةفتاري تاكي بيَت يان رِيَكخراوةيي، يان نةتةوةيي.
جؤرةكاني ئاميَر:
_ ضالاكي رؤذانة، مانطانة، سالآنةي تاك، ريَكخراو.
_ شيَوازي كار: تايبةتة بة حكومةت كة دةبيَت ثرؤسسةي ئيشءكارةكاني دياريبكات. بؤنمونة ئايا زنجرةء قؤناغةكاني بةرهةمهيَناني كالآي س ضؤنة، يان هةنطاوةكاني دامةزراندن ضين.
_ بةرنامةي جيَبةجيَكردن: جؤريَكة لة رِةفتار كة ثابةندة بة خشتةي ئيشءكاري رؤذانةي كاريَك.
_ ثرؤذة: تيَكؤشاني ريَكوثيَكة بؤ طةيشتن بة ئامانج.
_دارِشتني سياسةت: بيرءهزرء ياساء ثيَوةرةكاني تاك كؤمةلَ ريَكخراوة بؤ طةيشتن بة ئامانجةكان. وةك لة سياسةتي دامةزراندندا لابردني تةبعيزء داناني ثيَوةر بؤ دامةزراندن تاوةكو بةرثرس بة ويستي خؤي كةسة نزيكةكاني دانةممةزريَنيَت.
3_ قؤناغي دةستثيَكء جيَبةجيَكردن:
مةرجة بؤ سةركةوتني ثرِؤذة نزيكبيَت لة دةسةلآتةوة، بؤئةوةش ثيَويستبة داناني ياساء بةرنامةي جيَبةجيَكردن دةكات، بؤ ئةركةكاني هيَزي كار ئةويش بةثيَي رِؤلَء ثسثؤريء دةروء تواناييء جؤرء كاتء شويَني كارةكة دةبيَت.
4_ قؤناغي هةلَسةنطاندنء ضاوديَريء كونترِؤلَي بةردةوام:
ئةم ثرؤسةية بةردةوامة لةثلانداناندا، بةثيَي خولء بازنةيي بةردةوام دةبيَت ضاوديَري هةبيَت بؤ هةموو بةشةكاني ثرؤذةكة لة (كيَشةكان، ئامانجةكان، ثيَشنيارةكان...) بؤئةوةي بارة سلبيء بؤشاييةكان دياريبكريَتء هةنطاوبنريَت بؤ ئامانجي بةرزتر. ضاوديَريش ضةند جؤريَكي هةية كة ثيَويستة سوديان ليَوةربطرين:
جؤرةكاني ضاوديَري:
1_ضاوديَري دةرةكي: وةك رِاي كرِيار سةبارةت بة كالآكة ئايا تاض رِادةيةك رِازيية. هةروةها رِاي رؤذنامةنوسان رِاثؤرتة رؤذنامةوانييةكان سةبارةت بةكالآكان بةسودن ضونكة هةلَسةنطاندن بؤ كالآكان دةكةن. دةتوانريَت رِاي كرِيار كؤبكةيةنةوة بة هؤي تويَذينةوةء رِاثرسييةوة.
2_ ضاوديَري ناوةكي: كة لة نيَو ثرؤسةكةيةداء، بةردةوام كالآكةكة لةطةلَ ستاندارد بةراورد دةكات تا بزانيَت تاض رِادةيةك لايداوة يان دةطونجيَت. ئةوةش بة هؤي ذوري كونترؤلَةوة دةكريَت كة نمونةسيةك لة كالآكة وةردةطريَتء تاقيكردنةوةي لةسةر دةكات.
ثاش كؤكردنةوةي زانياري لةسةر شيَوازي كارء جؤري كالآ بة هةردوو جؤري ضاوديَري ئةوا ياداشتدةكريَتء دةكريَتة وتاري زانستيء دةنيَرريَتةوة بؤ ثلاندانان بؤئةوةي طؤرِانةكان لةبةرضاوبطريَت.
بةرنامةء رِةفتاريَكي زانستيء سيستةميء هةمةئاهةنطة لةسةر بناغةي ناسينء تويَذينةوةي زانستي دامةزراوة، كة ئامرازء طؤرِاوو سةرضاوةكان بةكارديَنيَت بؤ طةيشتن بة ئامانجيَكي دياريكراو (طؤرِين بةرةو باشتر) لة كاتء ماوةيةكي دياريكراودا.
يان: ثييادةكردنيَكي رِاستةوخؤي ضةمكي بيركردنةوةي زانستيية هةمةئاهةنطة بة مةبةستي ضارةسةركردني كيَشةكانء بةديهيَنانتي ئامانجةكان.
ثلاني كؤمةلآيةتي:
كاريَكي زانستيي، ئةطةرء طؤرِاوو سةرضاوةكان بةكارديَنيَت بؤ ثةرةثيَداني كؤمةلآيةتي، باشكردني بوارةكاني ماديي، مةعنةوةي لة هةموو بوارةكاندا.
ضةمكي طةشةثيَدان:
بريتيية لة طؤرِان لة رِوخسارء ديوي دةرةوةي دياردةكان كة طؤرِانيَكي رِوكةشانةية.
ضةمكي ثةرةثيَدان:
بريتيية لة بةرهةمي طؤرِانكاري لة ناخء بيروهزري تاك ريَكخراو كؤمةلَطا، كة دةبيَتةهؤي طؤرِان لة رِةفتاردا، لة ئةنجامدا دةبيَتة خؤشطوزةراني ماديء مةعنةوي. واتة هةموو رِةفتاريَك باش يان خراث هزريَكي باش يان خراثي لةثشتةوة هةية بؤية ثيَويسمان بة طؤرِانة لة رِةطةوة.طؤرِان بريتي نيية لة طؤرِان بة ثلةي 180 بةلَكو بريتيية لة طؤرِان بةرةو باشتر با كةميش بيَت.
طؤرِن لة ناخ واتة:
_ طؤراِن لة جيهانبيني: رِوانين بؤ كةس جيهان كةرةسةكان بة باشي
_ طؤرِان لة ئايدؤلؤذيا:
_ طؤرِان لة شيَوازي رِوانين بؤ مرؤظ: وات برِوانين بؤ مرؤظ بةشيَوةيةكي يةكسان، دادثةروةرانة دوور لة ئايدؤلؤذياء رِوانين بة رِةش يان سثي.
_ تةكنةلؤذيا: واتة بةرهةمهيَناني كالآي خزمةتطوزاري بةسوود باش بةرهةمهيَنان.
ثةرةثيَداني مرؤيي: (HDI)
_ طؤرِان لة هيوادا: واتة هيوابون بة ذيان، بةداهاتوو.
_ لة رووي كؤمةلآيةتييةوة كاركردن بؤ كةمكردنةوةي ئاستي كؤض خويَندةوةراي.
_ لة رِووي ئابورييةوة كاركردن بؤ بةرزكردنةوةي ئاستي بذيَوي نةهيَشتني بيَكاري
_ لةرووي تةندروستييةوة: هةولَدانتن بؤ نةهيَشتني نةخؤشي
_ لة رِووي فةرهةنطييةوةء زانستييةوة: هةولَدان بؤ بلآوكردنةوةي زانستء فيَربوونء قةلآضؤكؤدني نةزازانيء نةخويَندةواري.
_ لة رِووي سياسيةوة
جؤرةكاني رِةفتاري لاي ماكس ظيبةر:
_ رِةفتاريي نةريتي، تةقليدي.
_ رِةفتاري سؤزداري (عاطفي).
_ رِةفتاري ئايدؤلؤذي
_ رِةفتاري عاقلآنةي ئامانجدار.
تايبةتمةندييةكاني رِةفتاري عاقلآنةي ئامانجدار:
_ بووني بيرورِاي زانستيء سيستةمي لة ثشتييةوة
_ ريَكوثيَكي لة هةلَسوكةوتدا
_ ئامانجي دياريكراوي هةية.
تايبةتمةندييةكاني مرؤظي زانستي:
_ زانستخوازبيَتء رِوانطةي سيستةمي هةبيَت.
_ طؤرِنخوازبيَت بةرةو باشتر.
_ رِةفتاري عاقلآنةء ئامانجداري هةبيَت.
_ رِةفتاري دادثةروارةانةي ببيَت نةك ئيستبدادي
جؤرةكاني ثلان:
جؤرةكاني ثلان لة رِووي كاراكتةرةوة :
_ ثلاني تاكةكةسي.
_ ثلاني رِيَكخراوةيي
_ ثلاني حكومي
_ ثلاني نيَونةتوةيي.
_ جؤرةكاني ثلان لة رِووي كاتةوة:
_ ثلاني كورتخايةن.
_ ثلاني ناوندخايةن.
_ ثلاني دريَذخايةن.
_ جؤرةكاني ثلان لة رِووي ناوضةوة:
_ ثلاني ديهاتي
_ _ ثلاني شار
_ ثلاني دةولَةتي
_ جؤرةكاني ثلان لة رِووي تيؤرييةوة:
_ ثلاني سةرمايةداري.
_ ثلاني سؤسياليستي.
_ ثلاني دولايةني.
_ جؤرةكاني ثلان لة رِووي كايةكانةوة:
_ ثلاني ئابوري.
_ ثلاني كؤمةلآيةتي.
_ ثلاني سياسي.
_ ثلاني فةرهةنطي.
جؤرةكاني ثلان لة رِووي رِوانطةوة:
1_ رِوانطةي رِبردووخواز:
2_ رِوانطةي ناضالاك ئيَستا باشة.
3_ رِوانطةي ضالاك داهاتوو باشة.
4_ رِوانطةي تةعامولي دولايةنة (سيستةمي هةمةلايةنة).
1_ رِوانطةي رِبردووخواز:
دذة بةطؤرِان، طرنطيدةدات بةرِابردوو ئيَستالء داهاتوو بةطرنط وةرناطريَت، ثيَي واية هةموو كيَشةء ثرسيارةكان لة رِابردوودا وةلآمء ضارةسةركراون، دةبيَت بةتةنها سود لة رِابردوو وةرطرين بؤ ضارةسةري ئيَستا. تةكنةلؤذيايي بةلاوة خراثة. بيركردنةوةي نازانستيية، طرنطيدةدات بة هونةرء شيعر. لةبةرِيَوةبردندا دكتاتؤرانةية.
2_ رِوانطةي ناضالاك ئيَستا باشة.
طرنطيدةداتة بةئيَستا، ثيَي واية ئيَستا باشةء كيَشةء ثرسيار بووني نيية. بةلايةوة تةكنةلؤذيا باشة بةلآم بةرهةمةكاني خراثة. زانياري بةكارديَنيَتة ب ةمةبةستي سيخورِي. لةبةرِيَوةبردندا دكتاتؤرانةية. رِابةري كاريزمايي بؤخؤيان دادةنيَن.
3_ رِوانطةي ضالاك داهاتوو باشة.
طرنطيدةدةن بة داهاتوو، ثيَشبيني بؤ داهاتوي طةلاندةكةن. طرنطيزياتر دةدةن بةتةكنةلؤذيا. داهيَنةرنء زانستي بيركارييانة بةكارديَنن، لة ثلانداناندا ديموكراسين بةلآم لة ئاميَرةكاندا دكتاتؤرانةن.
4_ رِوانطةي تةعامولي دولايةنة (سيستةمي هةمةلايةنة).
طؤرِنخوازن كات (رٍابردوو، داهاتوو ، ئيَستا) بةلايانةوة دوولايةنةية واتة باشي هةيةء خراثيشي تيَداية. كيَشةء ثرسيارةكان بةباشي وةلآمدةدةنةوة. مةعريفةيان زانستيية. طرنطيدةدةن بة تويَذينةوةء فيَركردنء باش بةرهةمهيَنان. لة ثلانء ئاميَرةكاندا ديموكراسين (واتة دةسةلآت دابةشدةكةنء بةلايانةوة بةرثرسة)
.
تيَبيني:
هةموو كةسيَك ثلاني هةية، جطة لة شيَتء ديَوانة بةلآم ثلاني تةعامولي لة هةموو جؤرةكانيتر باشترة.
سودةكاني ثلاني تةعامولي:
_ رِيَكخستني كؤمةلآيةتي دةروسدةكات.
_ ثيَكةوةبةستنء هةمةئاهةنطي دروستدةكات لة نيَوان مرؤظ ءكايةو تواناكاندا.
_ جوانكاري دروستدةكات.
_ تواناكان بةرزدةكاتةوة، ئاستي بةرهةمهيَنان بةرزدةكاتةوة.
بنةماكاني ثلانداناني تةعامولي:
1_ بنةماي سيستةمي هةمةئاهةنطي:
ئةطةر هةر ثلانيَك بةسيستةمي دانةنريَت ئةوا طةندةلَي رِويتيَدةكات. واتة هةمةئاهةنطيكردن لة نيَوان(ئامانجةكان، دةزطاكانبي ثلاندانان، سةرضاوةكان، ئاميَرةكان....)
2_ بنةماي بةشداري:
واتة بةشداري تةواوي كايةء بوارةكان، بةشداري هةمووان لةسةرةوة بؤ خؤراةوة، هةروةها بةشداري هةموو كايةء طؤرِاءء سةرضاوةكان (مرؤيي، ماديي، زانستي) رِاكان هةموو كؤبكاتةوة رِاي خؤراةوة بؤ سةرةو بةثيَضةوانةشةوة. ئةويش بةهؤي (رِاثرسي، تويَذينةوة، رَاطةياندن) واتة بةشداري تةواوي رِاكانء لةبةرضاوطرتني.
3_ بنةماي بةردةوامي:
واتة بةردةوامي تةواوي كات، كايةكان. لةبةرئةوةي:
_ رِووداوةكان رِاستةءخؤء نارِستةخؤ ثيَكةوة طريَدراون، رِابردوو بةردةوامي هةية، ضونكة ئةوة كلتورة بوةتة واقيع، بؤية دةبيَت لايةنة سلبيء ئيجابيةكاني دياريبكريَت، سلبييةكان ضارةسةربكريَنء ئيجابةكان ثةرةء طةشةثيَبدريَت
_ كؤمةلَطاء كايةكان بةردةوام لةبةرثرسياريَتيدان.بؤية بةردةوام دةبيَت هةموو قؤناغةكاني ثلان بونيانيان هةبيَت.
تايبةتمةندييةكاني ثلاندانان:
_ مرؤظي هؤشيار ثةناي بؤ دةبات.
_ مةبةستي خؤلادانة لة كيَشةكان.
_ مةبةستي بةديهيَناني ئامانجء بةرذةوةندييةكانة.
_ مةبةستي كةلَك وةرطرتنة لة تواناو وزةكاني بةردةست.
_ ريَطايةكي كورتة بؤ ناسينء ثرِكردنةوةي بؤشاييةكان.
مةرجةكاني ثلاني سةركةوء:
_ كورتبيَت، رونبيَت. لة ئامانجء دارِشتندا.
_ نةرمبيَت تواناي طونجاني هةبيَت لةطةلَ ثيَشهاتء قؤناغةكانداء ئاستي جؤراوجؤري كاركردني تيَدابيَتء هاوسةنط بيَت.
_ طرنطيبدات بة ئةولةويةتء رِةضاوي ئةم بنةماية بكات لة هةموو بوارةكاندا.
_ نزيكبيَت لة دةسةلآتةوة.
_ واقعي بيَتء كاربكات بؤ باشتركردن، ئامانجي واقعيء هةلَقولآوي ثثيَويستييةكاني كؤمةلَطا.
_ ثاراستني كؤمةلَطا لة مةترسييةكان.
_ رِةضاوي قؤناغةكاني ثلاندانان بكات.
_ ئامادةكاري كردن بؤ هةموو ئةطةرء سةرضاوةء ئامرزازةكان.
_ ثشتببةستيَت بة ياساي ثلاندانان واتة توانا يثيَشنيني هةبيَت ياساي (ئةطةر ا طؤرِاو رِوبدات ئةوا دةبيَتة ب دةرئةنجام لة ماوةي ج دا بة ثيَي ريَوشويَني د)
قؤناغةكاني ثلاندانان:
1_ قؤناغء هةنطاوةكاني ثيَش ثلاندانان: كؤكردنةوةي زانياريء رِيَكخستني شثرزييةكان. كردنيان بةثيَوةر.
2_ قؤناغي ثلاندانان.
3_ قؤناغي دةستثيَكء جيَبةجيَكردن.
4_ قؤناغي هةلَسةنطاندنء ضاوديَريء كونترِؤلَي بةردةوام.
هيَلَكاري ثرؤسسةي ثلاندانان:
سةرةتا قؤناغء هةنطاوي ثيَش ثلاندانان: (كؤكردنةوةي زانيارييةكان، رِيَكخستني شثرزييةكان ، بةثشتنبةستن بة ئامارء تويَذينةوة) ← قؤناغي ثلاندانانء ئامادةكاري ثلانداناني (ئامانج، طريمانةكان، سةرضاوةكان، ئاميَرةكان، كات ) ← قؤناغي دةستثيَكء جيَبةجيَكردن ) ← قؤناغي هةلَسةنطاندنء ضاوديَريء كونترِؤلَي بةردةوام← سةرةتا
1_ قؤناغء هةنطاوةكاني ثيَش ثلاندانان:
كؤكردنةوةي زانياريء رِيَكخستني شثرزييةكانء كردنيان بةثيَوةر ئةوةش بةهؤي بةثشتنبةستن بة ئامارء تويَذينةوة تويَذينةوةي زانستييةوة دةبيَت. بة هؤي تويَذينةوةي زانستييةوة ئاستي باشيء خراثي دياردةيةك بواريَك دةستنيشاندةكريَتء خالَة هاوبةشء جياوازةكان بة وردي دياريدةكريَت بؤئةوةي لة ثلانةكةدا لةبةرضاوبطيريَت، بةتايبةت ئةطةر خالَة جياوازةكان لةبةرضاونةطيريَت ئةوا دةبيَتة هؤي كؤسثء شكست لةنيَو ثلانةكةدا كةثاشان دةبيَتة دذايةتيء ناكؤكبوون. واتة تويَذينةوة مةبةستيةتي بارودؤخي هةبوو بكات بةداتا بؤ كاركردن لةسةري.
ميكانيزمةكاني تويَذينةوةش ضةند بةشيَكمة وةك: (رِاثرسي، سودوةرطرتن لة رِاطةياندن، سةرذميَري طشتي، تويَذينةىوة بة هؤي وةرطرتني نمونة، وةك زانيني ذمارةي كؤمثيتةر بةريَذي قوتابيان يان ذمارةي مامؤستا بةرامبةر خويَندكار)
تايبةتمةندييةكاني مةسح:
_ هةموو شتيَك شثرزة مةسح ديَت ئةو شثرزانة دةكاتة داتاء ثيَوة بؤ ئاساني تيَطةيشتنء مامةلَكردن لةطةلَي. واتة رِوشي هةبوو شيدةكاتةوة، خالَة (تايبةت، جياواز، هاوبةش، جياواز، سلبي، ئيجابي) يةكان دياريدةكات لة هةموو بوارةكاني (توانا، بةهرة، نةتوة، ريَكخراو.) خالَة هاوبةشةكان دياريدةكان بؤ طةشةثيَدانيء خالَة جياوازةكان دياريدةكات بؤ لةبةرضاوطرتني طةنا دةبيَتة هؤي دوذمنايةتيء لاوازي. بؤنمونة ئةطةر لة طروثيَكي خويَندندا كةسة ضالاكء ناضالاكةكان لةبةرضاونةطيريَت دةبيَتة هؤي لاوازي.
2_ قؤناغي ثلاندانان:
ئامادةكاريء هةمةئاهةنطيكردني تةواوي ثيَويستيةكاني كارةكة: (ثلانداناني ئامانجةكان، طريمانةكان، سةرضاوةكان، ئاميَرةكان، كات )
طؤرِاوةكان:
هةموو رِةطةزة (مرؤيي، مادي، مةعنةوييةكانة) كة سيفةتي طؤرِانكاريان تيَداية كةمء زياد دةكةن.لة ئايندةدا دوو جؤر طؤرِاو هةية:
_ ئةو طؤرِاوانةي كة ئةطةرء ئيمكاني كؤنترِؤلَيان هةية.
_ ئةو طؤرِاوانةي كة ئةطةرء ئيمكاني كؤنترِؤلَيان زةحمةتة
بؤ داناني ثلانء ئامامانجةكان دةبيَت هةردوو ئةم جؤرة لةبةرضاوبطرين ئةطةرنا ئةوا ئامانجةكةمان بةدينايةت.
2_ 1_ ثلانداني ئامانجةكان:
دواي تةواوبوني قؤناغي زانياري كؤكردنةوة، ريَكخستني شثرزييةكان بةهؤي ئامارةوة، ئةوا ثيَويستمان بة داناني ئامانجة لةسةر رِؤشنايي ئةو زانيارييانةي كة كؤمانكردؤتةوة، بؤئةمةش ثيَويستمان بةدةزطاي ثلانداناني تايبةت دةبيَت كة دةبيَت نزيكبيَت لة دةسةلآتةوة بؤئةوةي ئةو ثلانةي دايدةنيَت ئيمكاني جيَبةجيَكردني هةبيَت.س
ئامانج:
خالَيَكة لة ئايندةي (تاك، رِيَكخراو، كؤمةلَطا) كة هةولَو تيَكؤشينةكان ئارِاستةي دةكريَت.
تايبةتمةندييةكاني ئامانج:
_ ئامانج ريَذةيية، تانزيكبينةوة لة ئامانج تيَطةيشتنمان بؤي زياتردةبيَتء بةوةش هةلَويَستمان دةطؤرِيَت بةرامبةري بةسلبي يان بةئيجابي. واتة كاتيَك دةطةينة ئامانجةكانمان ئامانجي بالآترمان بؤدروستدةبيَت، هةربؤية ئامانج بةردةوام لة طؤرِاندايةية هةرئةوةشة وايكردووة مرؤظايةتي بةردةوابيَت لة هةولَء تيَكؤشان بؤ بةديهيَناني ئامانجةكانيء بةرةوثيَشضوون.
_ ئامانج لة داهاتووداية.
_ ئاستيَكي بةرزتري هةية لة باري هةىبوو
مةرجةكاني ئامانجي سةركةوتوو:
_رِوونبيَت، لة خستةرِوودا كورتء ثوخت بيَت، ثشتببةستيَت بة داتا.
_ لة رووي بةريَوةبردنةوة ئيمكاني جيَبةجيَكردني ببيَت، واقعيبيَتء هةلَقولآوي ثيَويستةةيكاني كؤمةلَطابيَت، نةك هةلَقولآوي ديدي ثلاندارِيَذةر.
_ هةمةئاهةنطي هةبيَت لة نيَوان هةرسيَ جؤرةكةي ئامانج واتة هةرسيَجؤرةكةي هةبيَت.
_ رِةضاوي ئةولةويةت بكات لة كايةء جوطرافياء كاتدا.
_ بةرداوام ثيَداضونةوة هةبيَت، ضونكة بةردةوام شتي نويَ ديَتة ئاراوة، طؤرِانكاري ترديَتة ئاراوزة.
جؤرةكاني ئامانج:
_ كورتخايةن: كة يةكسالَ دةخايةنيَت.
_ ناوةندخايةن: كة نزيكةي 5 بؤ 7 سالَ دةخايةنيَت.
_ دريَذخايةن، ستراتيذي، ئوميَدخواز: كة نزيكةي 25 سالَ دةخايةنيَت. مةرجة هةولَةكاني ئامانجي كورتخايةنء ناوةندخايةن برِذيَنة نيَو دةفري ئامانجي دريَذخايةنةوة. واتة ئامانجي دريَذخايةن هةمةئاهةنطي نيَوان ئامانجةكان دروستدةكاتء ثيَكةوةيان دةبةستيَتةوة. واتة بريتيية لة ضوارضيَوةي مةرجةعي. بؤنمونة سةربةخؤيي بؤ كوردستان ئامانجيَكي ستراتيذي ئوميَدخوازة كة سةرجةم ريَكخراو حزبة سياسييةكان تيَدا هةموويان وةك يةكنء هةولَي بؤ دةدةن ، بةلآم لة ئاكمانجي كورتخايةنء ناوةندخايةندا رِةنطة جياوازيان ببيَت.
خشتةي ئامانجةكان:
ثيَويستة لة خشتةيةكدا ئامانجةكان بنوسين كة لةسةر يةكتةورةء هةمةئاهةنط بن وةك:
ئامانجي ئارةزووي
ئامانجي ناوةندخايةن
ئامانجي كورتخايةن
يةكساني ذنء ثياو
ريَكخستني ثةيوةندييةكان
داناني ضةند رِيَكخراويَكي ئافرةتان
سةربةخؤيي كوردستان
ضةسثاندني فيدرالي
يةككطرتنةوةي دوو ئيدارة
تيَبيني:
_لة دارِشاتيني ئامانجةكاندا يةكةمجار ئامانجي ستراتسذي دادةنين، ثاشان ئامانجي ناوةندخايةنء ثاشان ئامانجي كورتخايةن، بةلآم لة جيَبةجيَكردندل يةكةومجار لة ئامانجي ووردةوة دةستثيَدةكةين.
_ كاتيَك لةدواي ضةند هةولَيَك نةطةيشتينة ئامانجةكان ئةوا نيشانةي ئةوةية كة لة نيَوان ئيَمةو ئامانجةكاندا بؤشايي هةةية كة دةبيَت بةوردي دياريانبكةينء هةولَدةين بؤ ثرِكردنةوةيان.
2_ 2_ ثلانداناني سيناريؤكان:
دةبيَت بؤداناني ئامانجةكان، ضةند سنارؤيةكمان هةبيَت، زؤر ثيَويستمان بة داناناي ضةند سيناريؤي جياواز هةيية ضونكة داهاتوو ديار نيية لةطةلَ بارؤدؤخةكاندا باشترين سينارؤي طونجاو هةلَبذيَرين.
سيناريؤ:
شيَوازء ويَنةي زهنيية كة خؤمان بؤ كاريَكي دادةرِيَذين.
تيَبيني:
لة ئايندةدا دوو جؤر طؤرِاو هةية: (ئةو طؤرِاوانةي كة ئةطةرء ئيمكاني كؤنترِؤلَيان هةية، ئةو طؤرِاوانةي كة ئةطةرء ئيمكاني كؤنترِؤلَيان زةحمةتة) بؤ داناني ثلانء ئامامانجةكان دةبيَت هةردوو ئةم جؤرة لةبةرضاوبطرين ئةطةرنا ئةوا ئامانجةكةمان بةدينايةت. كاتيَك كة ئامانجي ستارتيذيمان دانا دةبيَت ضةند سيناريؤء ئيحتمالاتيَك دابنيَين كة لةطةلَ ئامانجء خواستةكانمان بطونجيَت، واتة ئايا:
1_ دةتوانين متمانةي تةواومان هةبيَت بة ئايندة.
2_ ئايا ثيَويستمان بة بةديهيَناني سةدي ثةنجاية.
3- ئايا متمانةمان بةئايندة نييةء دةبيَت رِيسكي تةواو بكةين.
بؤ هةريةكيَك لة وةلآمي ئةم ثرسيارانة ثيَويستمان بةدارِشتني سيناريؤي تايبةت هةية.
ثيَوةرةكان بؤ هةلَبذاردني باشترين:
بؤ هةلَبذاردني ثلانء ئامانجةكان تا بزانين كاميان ئةولةويةتي هةيةي ءكاميان طرنطترةء تواناي جيَبةجيَكردني زياترة بؤ ئةوة ثيَويستمان بة داناني خشتةي ثيَوةرةكان دةبيَت وةك ئةم نمونة خشتةيي خوارةوة:
ذمارةي ثلان
كاتي خاياندن
ئاستي سودي بؤ كؤمةلَطا
شارةزاييمان
كارزانيمان
تواناي قؤرخ
كؤي نمرةكان
بؤ ثرِكردنةوةي ئةو خشتةية بؤ هةرثيَوةريَك ضةند خالَيَك دياري دةكةين وةك ثيَنج نمرة بةثيَي وةلآمةكة نمرةي بؤ دادجةنيَينء ثاشان نمرةكان كؤدةكةينةوة بؤ هةلَبذاردني بةرزترين نمرة كة بريتيية لة باشترين ثرؤذة بؤ جيَبةجيَكردن.
2_ _ موديَل:
واتة شيَواز، قالَب، نمونةيةك بؤ كارلةسةركردنء ثيرِةويكردن بةثيَي ياسا بؤ طةيشتن بة ئامانج. واتة نمونةيةكي لةبةرضاوطيراوة بؤ كارةكردن، كة لة ثلاني كؤمةلآيةتيدا بريتسية لة ويَنة زهنيء زانستييةكان.
جؤرةكاني موديَل:
_ موديَلي ويَنةيي، ئايكؤني:ويَنةي سادة كة تةمسيلي واقعي كؤمةلآيةتي يان سروشتي دةكات، كة بةهؤي نةخشةء رِةنطةكانةوة نيشاندةدريَت.
_ موديَلي بةراوردي: واتة ثيَوةرةكاني موديَليَك دةهيَنريَت بةراورددةكريَت بة موديَليَكيتر بؤ دؤزينةوةي خالَة هاوبةشء جياوازةكان، ئةوةش بؤ خواستني بةرنامةكان بةكارديَت لة كؤمةلَطايةك بؤ كؤمةلَطايةكيتر تابزانريَت تاض رِادةيةك دةطونجيَت لةطةلَ كؤمةلَطايةكيتردا. وةك هيَناني شيَوة موديَلي خويَندني سويدي بؤ كوردستان ئايا خالَة طونجاو نةكونجاوةكاني كامانةن.
_ موديَلي رِةمزي بيركارييانة: واتة رِةفتارء تايبةتمةندييةكاني كؤمةلَطايةك بة سمبولء هاوكيَشةيي بيركاريانة نيشاندةدةريَت. وةك
d= f (C, u)
P= f(x, x ,x)
2_ _ ثلانداناني سةرضاوةكان:
ثلانداناني سةرضاوةكان ثرؤسةيةكي بةردةوامء هةمةلايةنة كة ثيَويستة بةردةوام سةرضاوةكان رِيَكبخةين ئةوي نيية بةدةستي بهيَنين ئةطةرنا ئةوا ثرؤذةي ثةرةثيضدان بةدينايةتء ناطةينة ئامانجةكانمان. بيَطومان بؤ هةر ثرؤذةيةك سيَ سةرضاوةي بنةرِةتي هةيةي كة بريتين لة سةرضاوةي (مرؤيي، ماديي، زانستي) كة بة ثيَي جؤري ثرؤذة سةرضاوةكان دياريدةكريَت. كة ثيَويستة لة خشتةيةكدا ريَكيانبخةين، كة تيَدا ئةو سةرضاوانةي هةمانن ئاماذةي ثيَبدةينء ئةو سةرضاوانةي كة دةخوازين بمانبن لة داهاتوودا، بؤشاييةكانيشي تيَدا دياريبكةين. بؤئةوانةش طرنطة شويَني بةدةستهيَناني سةرضاوةكان بناسين بؤئةوةي بتوانين بؤشاييةكانيان ثيَثرِبكةينةوة.
خشةي سةرضاوة مرؤييةكان:
جؤري ثسثؤري
يةكة
ذمارةي بون
ذمارةي خوازراو، كؤي طشتي
ذمارةي بؤشايي
كؤمةلَناس
مرؤظ
4
5
1
تايثيَست
مرؤظ
6
8
2
تيَبيني:
جؤري ثسثؤري بةثيَي ثيَوةرةكاني شارةزاييء ليَهاتوويء...خواستي ريَكخراودياريدةكريَت
_ _ ثلانداناني ئاميَرةكان:
ئاميَر:
بريتيية لةء رِةفتارء ريَوشويَنانةي كة دةيطرينة بةر بؤ نزيكبوونةوة لة ئامانج، جاض رِةفتاري تاكي بيَت يان رِيَكخراوةيي، يان نةتةوةيي.
جؤرةكاني ئاميَر:
_ ضالاكي رؤذانة، مانطانة، سالآنةي تاك، ريَكخراو.
_ شيَوازي كار: تايبةتة بة حكومةت كة دةبيَت ثرؤسسةي ئيشءكارةكاني دياريبكات. بؤنمونة ئايا زنجرةء قؤناغةكاني بةرهةمهيَناني كالآي س ضؤنة، يان هةنطاوةكاني دامةزراندن ضين.
_ بةرنامةي جيَبةجيَكردن: جؤريَكة لة رِةفتار كة ثابةندة بة خشتةي ئيشءكاري رؤذانةي كاريَك.
_ ثرؤذة: تيَكؤشاني ريَكوثيَكة بؤ طةيشتن بة ئامانج.
_دارِشتني سياسةت: بيرءهزرء ياساء ثيَوةرةكاني تاك كؤمةلَ ريَكخراوة بؤ طةيشتن بة ئامانجةكان. وةك لة سياسةتي دامةزراندندا لابردني تةبعيزء داناني ثيَوةر بؤ دامةزراندن تاوةكو بةرثرس بة ويستي خؤي كةسة نزيكةكاني دانةممةزريَنيَت.
3_ قؤناغي دةستثيَكء جيَبةجيَكردن:
مةرجة بؤ سةركةوتني ثرِؤذة نزيكبيَت لة دةسةلآتةوة، بؤئةوةش ثيَويستبة داناني ياساء بةرنامةي جيَبةجيَكردن دةكات، بؤ ئةركةكاني هيَزي كار ئةويش بةثيَي رِؤلَء ثسثؤريء دةروء تواناييء جؤرء كاتء شويَني كارةكة دةبيَت.
4_ قؤناغي هةلَسةنطاندنء ضاوديَريء كونترِؤلَي بةردةوام:
ئةم ثرؤسةية بةردةوامة لةثلانداناندا، بةثيَي خولء بازنةيي بةردةوام دةبيَت ضاوديَري هةبيَت بؤ هةموو بةشةكاني ثرؤذةكة لة (كيَشةكان، ئامانجةكان، ثيَشنيارةكان...) بؤئةوةي بارة سلبيء بؤشاييةكان دياريبكريَتء هةنطاوبنريَت بؤ ئامانجي بةرزتر. ضاوديَريش ضةند جؤريَكي هةية كة ثيَويستة سوديان ليَوةربطرين:
جؤرةكاني ضاوديَري:
1_ضاوديَري دةرةكي: وةك رِاي كرِيار سةبارةت بة كالآكة ئايا تاض رِادةيةك رِازيية. هةروةها رِاي رؤذنامةنوسان رِاثؤرتة رؤذنامةوانييةكان سةبارةت بةكالآكان بةسودن ضونكة هةلَسةنطاندن بؤ كالآكان دةكةن. دةتوانريَت رِاي كرِيار كؤبكةيةنةوة بة هؤي تويَذينةوةء رِاثرسييةوة.
2_ ضاوديَري ناوةكي: كة لة نيَو ثرؤسةكةيةداء، بةردةوام كالآكةكة لةطةلَ ستاندارد بةراورد دةكات تا بزانيَت تاض رِادةيةك لايداوة يان دةطونجيَت. ئةوةش بة هؤي ذوري كونترؤلَةوة دةكريَت كة نمونةسيةك لة كالآكة وةردةطريَتء تاقيكردنةوةي لةسةر دةكات.
ثاش كؤكردنةوةي زانياري لةسةر شيَوازي كارء جؤري كالآ بة هةردوو جؤري ضاوديَري ئةوا ياداشتدةكريَتء دةكريَتة وتاري زانستيء دةنيَرريَتةوة بؤ ثلاندانان بؤئةوةي طؤرِانةكان لةبةرضاوبطريَت.
كؤمةلَناسي
:: چوارچێوه :: ڕای خۆت بنووسه! :: پهیوهندی :: وێبڵاگه كوردییهكان
چۆن وێبلاگی كوردی ساز كهین؟ پێش سازكردنی وێبلاگ گڕینگه بزانیین وێبلاگ چییه و ئاخۆ پێویستیتان به سازكردنی وێبلاگ ههیه یا نا؟ :: وێبڵاگ چییه؟ وێبڵاگ یا بڵاگ ماڵپهڕێكی ساكاره كه به ڕۆژ تازه دهكرێتهوه، وهك ڵاپهڕه ی تازه یا ژۆرناڵ . وێبڵاگ پێویستی به وێب ماستهر یا زانیاریێكی زۆری خاوهن وێبڵاگ له سهرHTML یا شێوازی رازاندنهوهی ماڵپهڕ نیه. بابهتی بڵاگ دهتوانێت ههرچی بێت، بهشی ههڵبژاردراوی ماڵپهڕهكانی تر، ههواڵی تایبهت به كۆمپانیا، كهس یان ڕوانگهیهك، بیرهوهری، وێنه ،هونراوه، پهخشان و هتد....بڵاگ، بۆ ئاسان كردنهوهی ئیشی بهكارهێنهر، ئامێری پۆست و كاتژمێر و ئارشیڤ و ههروهها چوارچێوهی نهخشاندنی ماڵپهڕی دامهزراندووه و ئهركی سهرشانی بهكارهێنهر تهنها نووسینی بابهتی رۆژانهیه و هیچی تر. زۆربهی بلاگهكان تایبهتن به تاكهكهس و جێگهی پۆست كردنی بیر وبڕوای تاكهكهسه لهسهر تۆڕی ئینتێرنێت! :: بۆ كهڵك وهرگرتن له بڵاگ پێویسته به: - سیستێمی ویندۆز (Windows2000/ME/98/95/XP) - IE5.5 یان سهرتر(Netsacpe 6 یان سهرتر) - بابهتێك بۆ نووسین! :: شێوهی درووست كردنی ناو و نیشان: بۆ كهڵك وهرگرتن له وێبڵاگ پێویسته شوێنێكی تایبهت به خۆت ههبێت له سهر بڵاگێڕ. یهكهم ههنگاو درووست كردنی نێشانییه، بۆ درووست كردنی نیشانی: 1. ئهم ئادرهسهی بكهوه http://www.blogger.com 2. له بهشی Sign Up ناو و ووشهیهكی نهێنی بۆخۆت ههڵبژێره و Sign Up داگره. 3. دووایی پێویستییهكانی لاپهره، وهك ئیمهێل و ناو و نیشان وڵام بدهوه. 4. ئهگهر تا ئێره ههڵهت نهبووبێت دهگهرێیتهوه بۆ شوێنی یهكهم، بهڵام ئێستا له لای راستهی ماڵپهڕهكه نووسراوهی "Your Blogs" دهبینی وێرای دوو ههڵبژارده، یهك بۆ سازكردن و پێك هێنانی بڵاگ، ئهمهی تر بۆ هاتنه دهر لهم نیشانهی له بڵاگێر دا سازت كردوه. 5. create new blog ههڵبژێره. :: ساز كردنی بڵاگی خاو یان چوارچێوهی بڵاگ Template: 1. یهكهم ناونیشانو ڕوونكردنهوهیهك دهربارهی بڵاگهكهت بنووسه. 2. دهتوانی ههڵبژێری ئاخۆ بڵاگهكهت له ریزی وێبڵاگه گشتێكان دا بی یان نا. 3. شوێنی دانانی بڵاگهكهت ههڵبژێره ( ئهم شوێنه دهتوانێت له سهر بڵاگێر بێت یان له سهر ماڵپهڕی تاێبهتی خۆت) 4. ئیستا دهبێت نیشانی یان URL بڵاگهكهت له ناو سایتی BlogSpot بنووسی، لێرهدا ئادرهسی بڵاگهكه بهم شێوهیه دراوه: http://_____________.blogspot.com ئێوه دهبێت ناوێك ههڵبژێرن و له جێی بهتاڵ داێنێن. 5. چوارخانهی بچووكی ژێرهوه، كه داوای قهبووڵی یاساكانی بڵاگێر دهكات، ڕهشكهوهو دووایی كرته له سهر Next بكه. 6. دوا بهشی ساز كردنی بڵاگ ههڵبژاردنی چوارچێوهیه(Template) ، ڵیرهدا گرینگ نییه كامهیان ههڵبژێرن، ئهم چوارچێوانه بۆ نووسین به ئینگڵیزی ساز كراوون و دووایی دهبێ بگۆڕدرێن . یهکیان ههڵبژێره و finish داگره. ئێستا بڵاگی خاوی تۆ ساز كراوه و دهبێت ئاڵوگۆری تێدا بکهیت تا به كوردی بتوانی بنووسی. ئێستا كرته بكه سهر sign out تا بڵاگهكهت داخهی. لێرهدا كرته بكه سهر(Template) و ههمووی پاك كهوه! :: بڵاگی كوردی: بۆ وهرگرتنی چوارچێوهی كوردی دهبێت لێره كرته بكهیه سهر چوارچیوه ، چوارچێوه كوردییهكان دهردهكهون . به هیواین له داهاتوو دا چهند چوارچێوهی كوردی تریش ئاماده بكهین... كرته بكه سهر ئهم تێمپلێته... دووایی لای راستهی مشكهكهت داگره و View Source ههڵبژێره، بهم جۆره كۆدهكانی ئهم چوارچێوهیه له ناو Notepad دهبینی، ههمووی Copy بكه... بگهرێوه سهر بڵاگێر... به ناو و نێشان و ووشهی-نهێنییهكهت sign in بكه....شوێنی نووسین له ناو بڵاگێر و تهواوی ئامێرهكانی دهردهكهوێت. لێرهدا كرته بكه سهر(Template) و ههمووی پاك كهوه! و دووایی ئهم تێمپڵێتهیCopy كراوه لهم شوێنه دابهزێنه (كرته له سهر لای راسته و Paste). له شوێنێك كه نووسراوه mailto: mail@mail.com له جێگهێ: mail@mail.com ئیمهێڵی خۆت بنووسه. ئێستا ئهم ئاڵ و گۆره save بكه و post&publish داگره. بۆ نووسین به كوردی دهتوانی كهڵك له پروگرامی نووسهر یان Kurdish online notepad وهرگری. پڕوگرامی نووسهر له ناو كامپیوتێرهكهت دادهبهزێت و ههر وهك editor بهكاری دێنیت. دووای نووسین بابهتهكهت Copy بكه سهر بڵاگهكهت و post&publish داگره. :: چهند تێبێنی: - شێوهی به كار هێنانی فۆنتی یونیكۆدی كوردی و پێویستێكانی ههر جۆره سیستێمێكی جێواز له ماڵپهڕی http://www.kurditgroup.org دا نووسراوه و پێش ساز كردنی وێبڵاگ باشتره ئهم بهشه چاو ڵێكهن. - ئهگهر پێویستیتان به بیستنی ڕای كهسانیتر له سهر بابهتهكانتان ههیه، لهم شوێنه دهتوانن ئامێری Comment دابهزێنن. بو وهرگرتنی ناو و نیشان : Sign up for Comment System بۆ رێك و پێك كردنی پهیامهكان : Comments Login
:: چوارچێوه :: ڕای خۆت بنووسه! :: پهیوهندی :: وێبڵاگه كوردییهكان
چۆن وێبلاگی كوردی ساز كهین؟ پێش سازكردنی وێبلاگ گڕینگه بزانیین وێبلاگ چییه و ئاخۆ پێویستیتان به سازكردنی وێبلاگ ههیه یا نا؟ :: وێبڵاگ چییه؟ وێبڵاگ یا بڵاگ ماڵپهڕێكی ساكاره كه به ڕۆژ تازه دهكرێتهوه، وهك ڵاپهڕه ی تازه یا ژۆرناڵ . وێبڵاگ پێویستی به وێب ماستهر یا زانیاریێكی زۆری خاوهن وێبڵاگ له سهرHTML یا شێوازی رازاندنهوهی ماڵپهڕ نیه. بابهتی بڵاگ دهتوانێت ههرچی بێت، بهشی ههڵبژاردراوی ماڵپهڕهكانی تر، ههواڵی تایبهت به كۆمپانیا، كهس یان ڕوانگهیهك، بیرهوهری، وێنه ،هونراوه، پهخشان و هتد....بڵاگ، بۆ ئاسان كردنهوهی ئیشی بهكارهێنهر، ئامێری پۆست و كاتژمێر و ئارشیڤ و ههروهها چوارچێوهی نهخشاندنی ماڵپهڕی دامهزراندووه و ئهركی سهرشانی بهكارهێنهر تهنها نووسینی بابهتی رۆژانهیه و هیچی تر. زۆربهی بلاگهكان تایبهتن به تاكهكهس و جێگهی پۆست كردنی بیر وبڕوای تاكهكهسه لهسهر تۆڕی ئینتێرنێت! :: بۆ كهڵك وهرگرتن له بڵاگ پێویسته به: - سیستێمی ویندۆز (Windows2000/ME/98/95/XP) - IE5.5 یان سهرتر(Netsacpe 6 یان سهرتر) - بابهتێك بۆ نووسین! :: شێوهی درووست كردنی ناو و نیشان: بۆ كهڵك وهرگرتن له وێبڵاگ پێویسته شوێنێكی تایبهت به خۆت ههبێت له سهر بڵاگێڕ. یهكهم ههنگاو درووست كردنی نێشانییه، بۆ درووست كردنی نیشانی: 1. ئهم ئادرهسهی بكهوه http://www.blogger.com 2. له بهشی Sign Up ناو و ووشهیهكی نهێنی بۆخۆت ههڵبژێره و Sign Up داگره. 3. دووایی پێویستییهكانی لاپهره، وهك ئیمهێل و ناو و نیشان وڵام بدهوه. 4. ئهگهر تا ئێره ههڵهت نهبووبێت دهگهرێیتهوه بۆ شوێنی یهكهم، بهڵام ئێستا له لای راستهی ماڵپهڕهكه نووسراوهی "Your Blogs" دهبینی وێرای دوو ههڵبژارده، یهك بۆ سازكردن و پێك هێنانی بڵاگ، ئهمهی تر بۆ هاتنه دهر لهم نیشانهی له بڵاگێر دا سازت كردوه. 5. create new blog ههڵبژێره. :: ساز كردنی بڵاگی خاو یان چوارچێوهی بڵاگ Template: 1. یهكهم ناونیشانو ڕوونكردنهوهیهك دهربارهی بڵاگهكهت بنووسه. 2. دهتوانی ههڵبژێری ئاخۆ بڵاگهكهت له ریزی وێبڵاگه گشتێكان دا بی یان نا. 3. شوێنی دانانی بڵاگهكهت ههڵبژێره ( ئهم شوێنه دهتوانێت له سهر بڵاگێر بێت یان له سهر ماڵپهڕی تاێبهتی خۆت) 4. ئیستا دهبێت نیشانی یان URL بڵاگهكهت له ناو سایتی BlogSpot بنووسی، لێرهدا ئادرهسی بڵاگهكه بهم شێوهیه دراوه: http://_____________.blogspot.com ئێوه دهبێت ناوێك ههڵبژێرن و له جێی بهتاڵ داێنێن. 5. چوارخانهی بچووكی ژێرهوه، كه داوای قهبووڵی یاساكانی بڵاگێر دهكات، ڕهشكهوهو دووایی كرته له سهر Next بكه. 6. دوا بهشی ساز كردنی بڵاگ ههڵبژاردنی چوارچێوهیه(Template) ، ڵیرهدا گرینگ نییه كامهیان ههڵبژێرن، ئهم چوارچێوانه بۆ نووسین به ئینگڵیزی ساز كراوون و دووایی دهبێ بگۆڕدرێن . یهکیان ههڵبژێره و finish داگره. ئێستا بڵاگی خاوی تۆ ساز كراوه و دهبێت ئاڵوگۆری تێدا بکهیت تا به كوردی بتوانی بنووسی. ئێستا كرته بكه سهر sign out تا بڵاگهكهت داخهی. لێرهدا كرته بكه سهر(Template) و ههمووی پاك كهوه! :: بڵاگی كوردی: بۆ وهرگرتنی چوارچێوهی كوردی دهبێت لێره كرته بكهیه سهر چوارچیوه ، چوارچێوه كوردییهكان دهردهكهون . به هیواین له داهاتوو دا چهند چوارچێوهی كوردی تریش ئاماده بكهین... كرته بكه سهر ئهم تێمپلێته... دووایی لای راستهی مشكهكهت داگره و View Source ههڵبژێره، بهم جۆره كۆدهكانی ئهم چوارچێوهیه له ناو Notepad دهبینی، ههمووی Copy بكه... بگهرێوه سهر بڵاگێر... به ناو و نێشان و ووشهی-نهێنییهكهت sign in بكه....شوێنی نووسین له ناو بڵاگێر و تهواوی ئامێرهكانی دهردهكهوێت. لێرهدا كرته بكه سهر(Template) و ههمووی پاك كهوه! و دووایی ئهم تێمپڵێتهیCopy كراوه لهم شوێنه دابهزێنه (كرته له سهر لای راسته و Paste). له شوێنێك كه نووسراوه mailto: mail@mail.com له جێگهێ: mail@mail.com ئیمهێڵی خۆت بنووسه. ئێستا ئهم ئاڵ و گۆره save بكه و post&publish داگره. بۆ نووسین به كوردی دهتوانی كهڵك له پروگرامی نووسهر یان Kurdish online notepad وهرگری. پڕوگرامی نووسهر له ناو كامپیوتێرهكهت دادهبهزێت و ههر وهك editor بهكاری دێنیت. دووای نووسین بابهتهكهت Copy بكه سهر بڵاگهكهت و post&publish داگره. :: چهند تێبێنی: - شێوهی به كار هێنانی فۆنتی یونیكۆدی كوردی و پێویستێكانی ههر جۆره سیستێمێكی جێواز له ماڵپهڕی http://www.kurditgroup.org دا نووسراوه و پێش ساز كردنی وێبڵاگ باشتره ئهم بهشه چاو ڵێكهن. - ئهگهر پێویستیتان به بیستنی ڕای كهسانیتر له سهر بابهتهكانتان ههیه، لهم شوێنه دهتوانن ئامێری Comment دابهزێنن. بو وهرگرتنی ناو و نیشان : Sign up for Comment System بۆ رێك و پێك كردنی پهیامهكان : Comments Login
:: چوارچێوه :: ڕای خۆت بنووسه! :: پهیوهندی :: وێبڵاگه كوردییهكان
